Staw kolanowy

Staw kolanowy jest najbardziej skomplikowaną strukturą mechaniczną ludzkiego organizmu. Zadanie skonstruowania układu mechanicznego posiadającego dwie sprzeczne właściwości - dużą ruchomość w wielu płaszczyznach oraz stabilność - wydaje się niewykonalne. Dlatego kolano nazywane jest często "koszmarem inżyniera". I choć Inżynierowi udało się cel osiągnąć (większość z nas potrafi przemieszczać się bez większych problemów), to ze względu na swoją specyfikę kolano jest szczególnie predysponowane do różnych uszkodzeń - z powodu urazów, nadwagi, choroby zwyrodnieniowej i innych chorób.

Poniżej omawiamy krótko podstawowe problemy zdrowotne dotyczące stawu kolanowego.

Uszkodzenia więzadeł kolana.

Są one wynikiem skręceń, mogą pojawiać się równocześnie z uszkodzeniami innych okolic ciała w wyniku tzw. urazów wielomiejscowych. Skutkiem uszkodzenia więzadła często jest NIESTABILNOŚĆ kolana. Niestabilność to stan, w którym kolano w wyniku urazu posiada nadmierną ruchomość w stosunku do stanu fizjologicznego. Ta nadmierna ruchomość może występować w jednej lub w kilku płaszczyznach ciała. Ilość możliwych płaszczyzn niestabilności zależy od tego ile struktur więzadłowych zostanie uszkodzonych w czasie urazu. Występują tzw. niestabilności proste powstałe wskutek uszkodzenia jednego więzadła (tzw. uszkodzenie "izolowane"), oraz niestabilności złożone, powstałe w wyniku uszkodzenia dwóch, lub większej liczby więzadeł kolana.

Istnieje też podział na "ostre" i przewlekłe niestabilności. "Ostra" niestabilność to taka, która zostaje rozpoznana w krótkim czasie po urazie t.j. do 4 tygodni. Po tym czasie niestabilność ostra staje się przewlekłą. Jest to istotne zarówno dla chirurga jak i dla zrozumienia swojej choroby przez pacjenta. Często właściwe rozpoznanie niestabilności kolana natychmiast po urazie jest rzeczą bardzo trudną a przy dużej bolesności, współistnieniu krwiaka i braku możliwości natychmiastowego wykonania drogich badań - wręcz niemożliwą do jednoznacznego ustalenia. Nie rozpoznanie zaś uszkodzenia więzadeł często prowadzi do przewlekłej niestabilności kolana, a w dalszym etapie do wtórnych uszkodzeń pozostałych wewnętrznych struktur kolana.

Są bardzo różne rodzaje objawów tzw. "niestabilnego kolana". Może to być ciągłe uczucie niestabilności i niepewności kolana, mogą to być bóle i wysięki. Często jedynym objawem są tzw. "częste skręcenia" kolana. Przy niefortunnym postawieniu stopy na nierównym terenie, lub przy uprawianiu sportu kolano "ucieka" powodując gwałtowny ,najczęściej bardzo bolesny przeskok

Leczenie: W zależności od objawów i rodzaju uszkodzeń chirurg podejmuje różne decyzje terapeutyczne. Np. częściowe uszkodzenie więzadła pobocznego przyśrodkowego - można leczyć zachowawczo przez unieruchomienie i odpowiednią rehabilitację. Jednak w przypadku całkowitego rozerwania więzadło poboczne należy naprawić chirurgicznie. Uszkodzenia kompleksu tylno - bocznego z zasady leczy się operacyjnie. Inne podejście obowiązuje przy uszkodzeniach więzadeł krzyżowych, gdzie możliwość pierwotnej naprawy występuje sporadycznie. Najczęstszym rozwiązaniem problemu niestabilności kolana wynikającej z uszkodzenia więzadeł krzyżowych - jest odtworzenie więzadła czyli jego REKONSTRUKCJA.

Uszkodzenia łąkotek.

Łąkotki są to włóknisto-chrzęstne struktury, o kształcie "miseczek" czy kawałeczków podzielonej pomarańczy. Dwie łąkotki występujące w kolanie tworzą zagłębienia na których opierają się kuliste powierzchnie stawowe kłykci kości udowej. Łąkotka boczna jest bardziej ruchoma i poddająca się ruchom stawu, łąkotka przyśrodkowa jest mniej ruchoma i przez to bardziej narażona na uszkodzenia przeciążeniowe ze strony twardych , chrzęstno - kostnych elementów stawu. Łąkotki ulegają uszkodzeniu z dwóch powodów. Pierwsza grupa - to silne urazy skrętne kolana. Ten typ urazów często występuje w sporcie i bywa połączony z uszkodzeniami więzadeł i chrząstki stawowej kolana.

Druga grupa - to uszkodzenia o charakterze przeciążeniowym lub zwyrodnieniowym. Tu do uszkodzenia łąkotki dochodzi w wyniku sumujących się przeciążeń, mikrourazów i zaburzeń chorobowych w strukturze morfologicznej łąkotki. Tak więc nie zawsze uszkodzenie łąkotki musi być poprzedzone wyraźnym urazem skrętnym. Słowo "łąkotka" kojarzy się z boiskiem, czy w ogóle ze sportem. Tymczasem w doświadczeniu naszego ośrodka znaczny odsetek pacjentów leczonych z powodu uszkodzeń łąkotek stanowią panie i panowie w średnim i podeszłym wieku.

Leczenie uszkodzonych łąkotek jest w zasadzie chirurgiczne. W obecnej dobie rozwoju medycyny wszystkie zabiegi na łąkotkach wykonuje się artroskopowo. ARTROSKOPIA jest małoinwazyjną techniką używającą kamery wraz z niewielkim układem optycznym, oraz mikronarzędzi. Do wnętrza stawu chirurg dostaje się najczęściej przez dwa kilkumilimetrowe nacięcia. Zabieg taki wykonuje się w znieczuleniu wykonywanym przez anestezjologa. Chirurg wykonuje operację obserwując obraz przekazywany z wnętrza stawu przez kamerę. Uprzednio staw wypełnia się płynem fizjologicznym. Umiejętnie wykonana artroskopia daje dużo lepsze możliwości obserwacji struktur stawu kolanowego niż wcześniej stosowane szerokie dojścia operacyjne. Umożliwia również dużo większą precyzję w trakcie operacji.

W przypadku uszkodzenia łąkotek możliwe są następujące czynności chirurgiczne:

• częściowe usunięcie uszkodzonej części łąkotki
• naprawa czyli zeszycie uszkodzonej łąkotki przy użyciu wchłanianych szwów, zszywek, staplerów i.t.d.
• przeszczep łąkotki
• proteza łąkotki.

Decyzję co do rodzaju zabiegu podejmuje chirurg po wcześniejszym uzgodnieniu z pacjentem.

Uszkodzenia chrząstki stawowej

Uszkodzenia te są często wynikiem niestabilności lub uszkodzeń łąkotek. Powstają też w wyniku złamań śródstawowych, oraz urazów bezpośrednich (stłuczeń) kolana. Chrząstka ulega degradacji także w wyniku choroby zwyrodnieniowej stawów, chorób reumatycznych i innych. Najpopularniejszym czynnikiem sprzyjającym chorobom chrząstki stawowej kolan jest nadwaga. Uszkodzenia chrząstki stawowej są dużym problemem terapeutycznym. W jej leczeniu dużą rolę odgrywa zarówno leczenie chirurgiczne jak i odpowiednia rehabilitacja. W przypadku zmian ogniskowych - czyli obejmujących niewielki obszar - stosuje się techniki takie jak:

• mikrozłamania (mikrofrakturacja) - w dnie ubytku chrząstki wykonuje się niewielkie nakłucia warstwy podchrzęstnej kości - powodując napływ krwi i czynników uwalnianych z organizmu podczas gojenia złamań. Jest to tzw. stymulacja biologiczna.
• przeszczepy chrzęstno - kostne. Z części nieobciążonej powierzchni stawu kolanowego pobiera się bloczki zdrowej chrząstki wraz z kością i uzupełnia się nimi miejsca ubytków chrząstki.
• hodowla chondrocytów - ze względu na bardzo wysokie koszty, zabieg wykonywany sporadycznie.

W przypadku zmian rozległych stosuje się:

• osteotomie . Zabieg ten polega na przecięciu kości i zespoleniu jej w nowym ustawieniu, ze zmianą osi obciążania powierzchni stawowej.
• endoprotezy - częściowe i całkowite zastąpienie stawu kolanowego