Bark pływaka

Najważniejsze informacje

• Ból barku u pływaków występuje u 50–80% i jest najczęstszym problemem ortopedycznym.
• Bark pływaka wiąże się z przywiedzeniem i rotacją wewnętrzną stawu ramiennego w kraulu i delfinie.
• Diagnostyka obejmuje badanie ortopedyczne oraz RTG, USG, MRI lub tomografię komputerową.
• Leczenie obejmuje lód, leki przeciwzapalne, fizjoterapię i ćwiczenia wzmacniające pierścień rotatorów.

Co to jest bark pływaka?

Bark to jeden z najbardziej złożonych stawów w ludzkim ciele, którego budowa anatomiczna umożliwia bardzo szeroki zakres ruchu. Sportem, gdzie elastyczność oraz duży zakres ruchów ma wpływ na osiągane wyniki, jest pływanie. Trening w wodzie jest doskonały dla całego ciała, kształtującym wytrzymałość, siłę, a także sprawność układu krążenia. Chociaż rzadko wpływa negatywnie aparat ruchu, to istnieje schorzenie występujące zarówno u pływaków rekreacyjnych, jak i wyczynowych: bark pływaka.

Kiedy pojawia się bark pływaka?

Ból barku jest najczęstszym problemem ortopedycznym u pływaków, występującym u 50-80% tych sportowców. Zespół bolesnego barku pływaka, określany potocznie jako bark pływaka, jest związany z wielokrotnym powtarzaniem ruchów przywiedzenia i rotacji wewnętrznej stawu ramiennego, występujących podczas pływania stylem dowolnym (kraul) oraz stylem motylkowym (delfin). Pływacy na poziomie wyczynowym pokonują na treningach ponad 10 km dziennie, co daje kilka tysięcy obrotów ramion. Gdy dołączymy do tego rozgrzewkę i treningi „na sucho”, a także aktywności życia codziennego, wyżej wymieniowe czynniki powodują powolne, przeciążeniowe uszkodzenie przedniej części obrąbka panewki stawowej, a co się z tym wiąże – rozciągnięcie torebki stawowej i następowe podwichnięcie przednie stawu.

• W sportach z powtarzalnym ruchem nad głową najwyższe odsetki problemów barku raportuje się u pływaków (40–91%) oraz w piłce wodnej (24–51%, a w niektórych ujęciach okresowych nawet ~98%).
• Dla porównania, w innych sportach „overhead” ból barku bywa niższy, np. siatkówka 23–50%, piłka ręczna 32–49%, baseball 9–16% (młodzież).

Warto dodać, że bark pływaka nie występuje tylko i wyłącznie u pływaków- wyjaśnia ortopeda Rehasport Dominik Sojak. Każdy, kto używa ramion do wielokrotnego podnoszenia lub sięgania ponad głowę, rozwija się ten stan. W sporcie siatkarze lub tenisiści, a w pracy zawodowej pracownicy budowlani lub elektrycy są podatni na ból barku.

Jakie ma objawy bark pływaka?

Początkowe objawy barku pływaka są mylone z bolesnością mięśni po intensywnym treningu, dlatego ważne jest, aby umieć odróżnić objawy zmęczenia od urazu spowodowanego przeciążeniem. Głównym objawem są bóle barku pojawiające się w trakcie płynięcia, po wyrzucie ręki, gdy przywiedzione i skręcone do wewnątrz ramię dochodzi przy pociąganiu wody na wysokość barku. W barku pływaka, przy czynnościowej niestabilności stawu ramiennego, dochodzi do niszczenia przedniej części obrąbka stawowego, który jest postrzępiony lub nawet całkowicie przerwany i przemieszczony do wnętrza stawu, przy zachowanej funkcji stożka rotatorów i innych elementów stawu, jak ścięgno głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia.

Zespół bolesnego barku pływaka - objawy:

• ból ramienia
• osłabienie lub zmęczenie mięśni
• zmniejszony zakres ruchu
• cechy niestabilności barku
• dolegliwości bólowe podczas podnoszenia ramion ponad głowę
• nasilający się ból podczas leżenia na ramieniu
• tkliwość

Jak zdiagnozować barku pływaka?

Aby właściwie zdiagnozować bólu barku, który nie ustępuje samoistnie i negatywnie wpływa na efektywność treningu, sen lub codzienne czynności, wskazana jest konsultacja ortopedyczna. Lekarz przeprowadzi badanie fizykalne, aby sprawdzić ból, obrzęk lub tkliwość oraz wykona odpowiednie testy. Sprawdzi także siłę mięśni, mobilność i zakres ruchu ramienia. W zależności od wyników tego badania lekarz zleci dalszą diagnostykę obrazową: RTG, USG lub MRI czy tomografię komputerową, aby wykluczyć przyczyny anatomiczne, w tym uszkodzenia kostne, stawowe, mięśniowe, bądź zmiany ścięgien, więzadeł barku i pierścień rotatorów.

Jak leczy się bark pływaka?

Bark pływaka leczony jest nieoperacyjnie. Pierwszym krokiem jest uwolnienie chorego od ostrych dolegliwości. Ponieważ obraz kliniczny zwykle obejmuje ból związany ze stanem zapalnym, początkowe leczenie obejmuje okłady z lodu, podanie leków przeciwzapalnych oraz zastosowanie technik manualnych przez fizjoterapeutę w celu wzmocnienia barku i odzyskania mobilności. Powszechnym zaburzeniem są dysfunkcje postawy wywołane napięciem mięśni klatki piersiowej i sztywnością odcinka piersiowego kręgosłupa.

Należy również zająć się utratą ruchomości stawów lub nadmierną ruchomością stawów oraz osłabioną siłą i wytrzymałością pierścienia rotatorów. Najważniejszym założeniem leczenia barku pływaka jest przywrócenie właściwego balansu mięśniowego poprzez ćwiczenia. Wzmocnienie barku rozpoczyna się od ćwiczeń izometrycznych, a następnie można przejść do dynamicznego wzmocnienia barku w różnych pozycjach. Opór nakłada się za pomocą taśm oporowych lub ciężarków. We właściwym doborze ćwiczeń pomaga trener przygotowania motorycznego.

Konieczna jest zmiana programu treningowego sportowców. Korzystne jest zmniejszenie dystansu przepływanego jednorazowo lub częstotliwości treningów. Dobrym pomysłem jest również zmiana wzorców treningowych, aby zmniejszyć powtarzający się nacisk na bark, co pozwoli wyeliminować dysbalans mięśniowy. Dużą pomoc okazuje nam trener pływania. Lekarz również zaleci odpoczynek. Przyjrzeć się ergonomii ruchów powtarzanych wielokrotnie w domu lub w pracy np. przenieś potrzebne przedmioty na niższe półki, aby nie sięgać do góry. Większość osób, u których lekarz zdiagnozował bark pływaka nie wymaga leczenia operacyjnego. Jest jednak konieczne, jeśli ból barku nie ustępuje po leczeniu zachowawczym. Chirurg wykona artroskopię barku, która daje możliwość usunięcia przyczyn bólu. Technikę operacyjną dobiera się indywidualnie dla danego pacjenta.

Jak zapobiegać kontuzji bark pływaka?

• unikanie powtarzającego się ruchu przeciążającego bark
• ćwiczenie prawidłowej mechaniki ciała i barku podczas treningów
• odpoczynek, gdy pojawiają się dolegliwości sugerujące, że staw barkowy jest „zmęczony”
• rozciąganie i właściwa rozgrzewka przed pływaniem
• trening ogólnorozwojowy
• właściwa regeneracja

Należy pamiętać, iż materiał ten ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej ani podstawy do samodzielnej diagnozy lub leczenia. W przypadku dolegliwości lub wątpliwości skonsultuj się z lekarzem (np. ortopedą) lub fizjoterapeutą.

Powiązane artykuły:

Poznaj inne możliwe urazy i kontuzje barku.

Bibliografia:

• National Library of Medicine - "Prevention and Treatment of Swimmer's Shoulder" - Brian J. Tovin, DPT, MMSc, PT, SCS, ATC, FAAOMPT - 2006
• UPPER EXTREMITY OVERUSE INJURIES IN SWIMMING: A Discussion of Swimmer's Shoulder - Edward, J.Weldon IIIMD, Allen B.Richardson MD - 2001
• Injuries in Overhead Athletes (J Dines and C Camp, section editors)- Published: 20 April 2018 - The Swimmer’s Shoulder: Multi-directional Instability - Ivan De Martino & Scott A. Rodeo
• Aspetar - Sports Medicine Journal - SHOULDER INJURIES IN SWIMMING - Elsbeth van Dorssen, Rod Whiteley, Andrea Mosler, Silvia Ortega- Cebrian and Paul Dijkstra, Qatar 2010