Uszkodzenia stożka rotatorów | przyczyny, objawy, leczenie

Najważniejsze informacje

• Uszkodzenie stożka rotatorów wynika z urazu lub zmian degeneracyjnych ścięgna i jego przyczepu.
• Objawy: ból barku, ograniczenie ruchu, osłabienie siły mięśniowej, ból nocny i trzeszczenia.
• Rozpoznanie: wywiad, badanie kliniczne oraz USG, MR i RTG stawu barkowego.
• Leczenie: artroskopia z przyszyciem ścięgna; unieruchomienie 4–6 tyg. i rehabilitacja ok. 6 mies.

Uszkodzenie stożka rotatorów jest jednym z najczęstszych przypadłości stawu barkowego - wyjaśnia ortopeda Rehasport Maciej Pawlak. Do uszkodzenia struktury dochodzi w wyniku urazu lub postępujących zmian degeneracyjnych w ścięgnie lub jego przyczepie. Uszkodzenia te powodują bóle i niestabilność stawu ramiennego. Problem ten najczęściej dotyka osoby po 40. roku życia, jak również osoby młode, uprawiające sport.

Jakie są przyczyny uszkodzenia stożka rotatorów?

Uszkodzenie stożka rotatorów jest wynikiem zmian zwyrodnieniowych ścięgien i mięśni obręczy barkowej. W tej sytuacji przebieg uszkodzenia jest przewlekły, początkowo może przebiegać bez istotnych dolegliwości. Zarówno w sporcie, jak i w pracy uraz tego typu występuje w wyniku wykonywania powtarzających się czynności z uniesionym do góry ramieniem. Wśród sportowców najbardziej narażeni są ci, uprawiający sporty zmuszające do częstego utrzymywania ramion w górze np.: siatkówka, koszykówka, piłka ręczna, tenis, czy pływanie.

To samo dotyczy osób pracujących w zawodach, w których wykonuje się różnego rodzaju prace z ramionami uniesionymi do góry np.: malowanie sufitów, praca na budowie itp. Uszkodzenie stożka rotatorów ma przebieg ostry, w wyniku urazu np. upadku na wyprostowaną kończynę lub dźwignięciu ciężaru z nagłą rotacją ramienia. Innym rodzajem uszkodzenia ścięgna jest zwapnienie. Proces zapalny powoduje odkładanie się złogów wapnia wewnątrz ścięgna co objawia się silnym bólem oraz osłabiają jego wytrzymałość.

• „Badania populacyjne pokazują, że około 1 na 5 osób (≈20%) ma pełnościenne uszkodzenie stożka rotatorów, nawet bez wyraźnych objawów.”
• „W przesiewowych badaniach mężczyźni wykazują nieco wyższą częstość RCT niż kobiety (25,2% vs 19,7%), a ryzyko rośnie istotnie z wiekiem.”
• „U sportowców uprawiających dyscypliny ‘nad głową’ zmiany w stożku rotatorów są bardzo częste — np. u elity siatkówki w MRI aż 65,4% miało częściowe uszkodzenia.”

Jakie są objawy uszkodzenia stożka rotatorów?

• ból i ograniczenie ruchu w stawie, osłabienie siły mięśniowej w okolicy barku;
• dolegliwości bólowe w czasie aktywności fizycznej;
• bóle barku mogą pojawić się nagle (np. po dźwignięciu ciężaru lub skręceniu ramienia) lub nasilać się stopniowo;
• bóle mogą występować przy wykonywaniu niektórych czynności, zwłaszcza przy uniesieniu ramienia do góry, np. sięganie na wysoką półkę, praca z rękami uniesionymi;
• dolegliwości bólowe mogą również występować nocą i zakłócać sen;
• występują trzeszczenia i przeskakiwanie w barku.

Jak rozpoznać uszkodzenie stożka rotatorów?

Podstawą rozpoznania uszkodzenia stożka rotatorów – mówi radiolog Rehasport w Gdańsku dr n. med. Joanna Niemunis Sawicka – jest wywiad lekarski, badanie kliniczne i badania obrazowe. Z badań obrazowych dla oceny stożka rotatorów wykorzystuje się ultrasonografię (USG), badanie rezonansem magnetycznym (MR) i zdjęcie rentgenowskie (RTG). Badanie USG doskonale pokazuje uszkodzenia ścięgien stożka rotatorów, a co istotne, jest wykonane dynamicznie w trakcie ruchu ramieniem. Badanie pozwala zakwalifikować uszkodzenia do grupy częściowych, czy też całkowitych zerwań ścięgien, uwidocznić dokładne miejsce uszkodzenia i towarzyszące temu inne uszkodzenia w ramieniu. Olbrzymią zaletą badania USG jest możliwość równoczasowej oceny porównawczej z ramieniem przeciwnym, ocena chorego ramienia w ruchu i ewentualne podanie leku w bardzo precyzyjnie oznaczone miejsce dolegliwości.

Badanie MR z równą dokładnością ukazuje patologię stożka rotatorów i ścięgna głowy długiej bicepsa, a dodatkowo umożliwia ocenę wszystkich powierzchni stawowych i strukturę kości ramienia. MR umożliwia ponadto dokładną ocenę okolic naczyń i nerwów ramienia oraz precyzyjniej ocenia morfologię mięśni stożka rotatorów. Badanie RTG natomiast, jest bardzo pomocne dla wykluczenia innych przyczyn podobnych dolegliwości lub uszkodzeń towarzyszących tj zwapnienia, zmian urazowych czy zwyrodnieniowych. Pamiętać jednak należy, że same badania obrazowe bez badania klinicznego nie wystarczają do postawienia pełnego rozpoznania.

Jak przebiega leczenie uszkodzenia stożka rotatorów?

Uszkodzenia stożka rotatorów – mówi dr Maciej Pawlak z Rehasport w Gdańsku – dzieli się ze względu na patomechanizm. Z jednej strony mogą się one uszkadzać w mechanizmie urazowym, co dotyczy głównie ludzi młodych i aktywnych, a z drugiej, z powodów zwyrodnieniowych. Jest to problem zdecydowanie częstszy niż uszkodzenia urazowe stożka rotatorów. Zwyrodnieniowa degeneracja ścięgien stożka rotatorów występuje u co drugiego pacjenta, który ukończył 70. rok życia.

Jest to istotny fakt o tyle, że wielu pacjentów z uszkodzeniami degeneracyjnymi nie ma żadnych objawów, normalnie funkcjonują z pełną funkcją barku. Świadczy to o tym, że takie zwyrodnieniowe uszkodzenie stożka rotatorów jest jedynie świadectwem starzenia się organizmu, zużywania się, jak zwyrodnienie stawów. Takich pacjentów nie należy leczyć operacyjnie. Operacyjnie leczy się jedynie te uszkodzenia stożka rotatorów, urazowe lub degeneracyjne, które dają typowe objawy takie jak: ból, ograniczenie ruchu czy osłabienie siły mięśniowej.

Obecnie złotym standardem w leczeniu uszkodzeń stożka rotatorów jest leczenie artroskopowe, gdzie pod kontrolą kamery dokonuje się ponownego przyszycia ścięgna do guzka większego, czyli do miejsca od którego to ścięgno się oderwało. Do tego celu używa się specjalnych implantów mocujących. Okres rekonwalescencji u pacjentów jest różny i w dużej mierze zależy od tego, czy mamy do czynienia z człowiekiem młodym, u którego doszło do zerwania stożka rotatorów w wyniku np. upadku, czy starszej osoby z degeneracją stożka.

Zaraz po zabiegu operacyjnym ręka jest unieruchomiona, żeby stworzyć najlepsze warunki na integrację ścięgna z kością. Okres unieruchomienia waha się od 4 do 6 tygodni. Następnie rozpoczyna się leczenie usprawniające i rehabilitacyjne, które zazwyczaj trwa pół roku.

Powrót do sportu w przypadku uszkodzenia stożka rotatorów jest jak najbardziej możliwy. Uraz ten, który dotyczy głównie tzw. rzucających sportowców jak: piłkarzy ręcznych, siatkarzy czy tenisistów, daje możliwość sportowcom po zabiegu operacyjnym powrotu na swój dotychczasowy poziom wyczynu.

Jaka rehabilitacja przy uszkodzeniu stożka rotatorów?

Rehabilitację urazów stożka rotatorów podzieli się na pozabiegową i zachowawczą. Ćwiczenia prezentuje mgr Magdalena Paszko z Rehasport w Gdańsku. 

– Rehabilitację pozabiegową rozpoczyna się już w pierwszym tygodniu po zabiegu. Pierwsze 4-6 tygodni nastawionych jest na ochronę miejsca operowanego. Działanie fizjoterapeuty ma na celu zmniejszenie napięcia mięśni okolicy obręczy barkowej, pracę na bliznach pooperacyjnych, dostosowanie ćwiczeń utrzymujących zakres ruchu do 90° zgięcia w stawie ramiennym oraz kontroli prawidłowej postawy. Po okresie ochronnym stopniowo włączane są ćwiczenia zwiększające zakres ruchu w stawie oraz wzmacniające mięśnie obręczy barkowej. Kontynuowana jest praca manualna mająca na celu zmniejszenie dolegliwości bólowych pacjenta, zmniejszenie napięć w obrębie struktur mięśniowo-powięziowych obręczy barkowej powstałych w wyniku unieruchomienia, poprawę zakresu ruchu w stawie.

Przebieg rehabilitacji jest bardzo różny. Zależy od wielu czynników, takich jak: stan pacjenta przed zabiegiem, dolegliwości bólowe, ograniczenia zakresu ruchu oraz wiek. Cały proces rehabilitacji obejmuje okres około 6 miesięcy. W tym czasie rehabilitacja dostosowana jest indywidualnie do pacjenta. Ostatni etap rehabilitacji to powrót do pełnych obciążeń fizycznych przy prawidłowej biomechanicznej pracy obręczy barkowej.

– Rehabilitację zachowawczą wprowadza się, gdy z jakiegoś powodu zabieg nie jest wskazany lub gdy na podstawie oceny pacjenta lekarz określi, że warto zastosować leczenie zachowawcze. Proces rehabilitacji trwa z reguły ok. 6 miesięcy. Działanie rehabilitacyjne ma na celu zmniejszenie dolegliwości bólowych pacjenta, poprawę zakresu ruchu, wzmocnienie mięśni obręczy barkowej i przede wszystkim poprawę biomechaniki ruchu. W tym przypadku, tak samo jak w trakcie rehabilitacji pozabiegowej, ćwiczenia są dostosowywane do każdego pacjenta indywidualnie. Fizjoterapeuta, w zależności od potrzeb, pracuje z pacjentem manualnie na strukturach mięśniowo-powięziowych obręczy barkowej oraz stawie ramiennym.

Jakie ćwiczenia na uszkodzenie stożka rotatorów?

Ćwiczenia wzmacniające część grzbietową obręczy barkowej

Ćwiczenia wzmacniające mięśnie rotujące staw ramienny

Ćwiczenia rozciągające część piersiową obręczy barkowej

Ćwiczenia wzmacniające mięśnie rotujące staw ramienny w podporze bokiem

Ćwiczenia wzmacniające mięśnie rotujące staw ramienny w podporze przodem