Ból piszczeli - shin splints

Jakie dodatkowe objawy występują w bólu piszczeli?

Dominującym symptomem jest ból w okolicy piszczeli, odczuwany w trakcie wysiłku. Początkowo dolegliwość pojawia się pod koniec treningu, później występuje w jego fazie początkowej. W ekstremalnych przypadkach ból odczuwalny jest podczas chodzenia lub nawet wypoczynku. Miejsce to jest wrażliwe na dotyk. Pojawia się obrzęk i podskórne pogrubienie wzdłuż przyśrodkowego brzegu piszczeli. Na początku ból piszczeli z przodu ustaje samoistnie, gdy przestajemy ćwiczyć. Jednak później dolegliwości są ciągłe, przechodząc w złamanie zmęczeniowe.

Różne formy przebiegu bólu piszczeli

Ból piszczeli (shin splints) ma przebieg ostry lub chroniczny:

• dolegliwości ostre – zapalenie okostnej lub zapalenie ścięgien mięśni,
• dolegliwości chroniczne – mikro-złamania kości, osłabienie okostnej.

Jakie są przyczyny bólu piszczeli?

Ból piszczeli ma różne przyczyny, nawet takie, których byśmy się nie spodziewali: stosowana przez nas objętość treningowa, twardość podłoża po jakiej biegamy, źle dobrane obuwie używane w trakcie treningu, niepoprawna technika biegu, niewystarczająca rozgrzewka, bieganie w niskiej temperaturze, a nawet zbyt mała ilość wapnia w diecie. Są to czynniki zewnętrzne.

Jednak dużo większy wpływ na pojawienie się dolegliwości bólowych goleni mają czynniki wewnętrzne: wiek, płeć, historia wcześniejszych urazów, niepoprawna kinematyka układu ruchu, dysbalans mięśniowy, brak elastyczności i słabość mięśni, a także niestabilność postawy.

Najnowsze badania pokazują, że za ból piszczeli (tzw. shin splints) odpowiada nieprawidłowe funkcjonowanie stawu biodrowego. Ograniczony zakres ruchu w tym stawie wymusza specyficzny wzorzec biegu, powodując zwiększenie obciążenia w okolicy piszczeli. Zwiększone przesunięcie boczne miednicy, zwiększona rotacja wewnętrzna w stawie biodrowym oraz zmniejszona zdolność zgięcia kolana predysponuje do urazu przeciążeniowego.

Dane statystyczne:

• Biegacze (częstość występowania): 13,6–20%
• Udział wśród wszystkich kontuzji biegowych: 13,2–17,3%

Shin splints - co robić, gdy boli piszczel?

• odpoczynek w fazie ostrej,
• modyfikacja programu treningowego: zmniejszenie intensywności, częstotliwości oraz objętości, wykonywanie treningów z niskim obciążeniem,
• wprowadzenie wzmacniających mięśnie treningów funkcjonalnych podczas okresu rehabilitacji,
  w sytuacji ustania symptomów bólowych stopniowanie powrotu do sportu,
• regularne przeprowadzanie ćwiczeń siłowych i rozciągających,
• używanie dobrze wyprofilowanych butów z amortyzującą podeszwą,
• używanie indywidualnych wkładek ortopedycznych,
• leczenie kluczowej dysfunkcji łańcucha kinetycznego, stosowanie terapii manualnej,
• rozważenie innych metod terapii: zastrzyki przeciwzapalne, akupunktury, ostatecznie zabiegu operacyjnego.

Czy ból piszczeli nasila się przy chodzeniu?

Ból piszczeli podczas chodzenia towarzyszy osobom noszącym niewłaściwe lub niewygodne - zbyt ciasne obuwie. Na dolegliwości bólowe w obrębie kości piszczelowej skarżą się np. kobiety chodzące w szpilkach, miłośnicy klapek typu japonki. Ból piszczeli podczas chodzenia jest związany z charakterystyką wykonywanego zawodu. Dotyczyć to będzie np. osób nadmierne obciążających nogi podczas wykonywania pracy stojącej, bądź wymagającej wielogodzinnego chodzenia, a także osób prowadzących siedzący tryb życia, w tym zawodowych kierowców.

Czy ból piszczeli występuje po uderzeniu?

Ból piszczeli jest wynikiem niewielkiego urazu kości piszczelowej po upadku. Taki uraz, oprócz bólu, charakteryzuje się krwiakiem, obrzękiem, guzem, a w zależności od rodzaju uderzenia, krwawieniem. W urazach będących efektem wypadku, dochodzi też do stłuczenia kości, powodując przy tym mikrozłamania, które w obrazie RTG nie wykazują wyraźnej linii złamania ani zmiany kształtu kości. Głównym objawem stłuczenia kości jest siniak, obrzęk tkanki miękkiej, przebarwienia w uszkodzonym miejscu długotrwały ból i tkliwość.

Jak silny jest ból piszczeli w złamaniu zmęczeniowym?

Złamanie zmęczeniowe to mikropęknięcia kości powstające w wskutek powtarzających się urazów. Jest to typowa kontuzja przeciążeniowa powszechnie obserwowana u sportowców, u biegaczy długodystansowych. Dotyczy ona kości piszczelowej i stopy. W tym przypadku ból piszczeli z przodu pojawia się podczas bezpośredniego dotyku miejsca złamania oraz obciążania nogi i jest długotrwały. Oprócz bólu pojawiają się obrzęk, a na obrazie RTG wyraźne uwypuklenie na kości.

Ból piszczeli po złamaniu kości

Kość piszczelowa ulega złamaniu, w wyniku poważnego urazu nogi np. podczas wypadku komunikacyjnego lub upadku z wysokości. Efekt złamania jest wyraźnie widoczny na zdjęciu rentgenowskim, gdzie obserwuje się przerwanie ciągłości kości. Każdy przypadek złamania piszczeli wymaga konsultacji ortopedycznej.

Jak się diagnozuje ból piszczeli?

Diagnostyka bólu piszczeli rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu, w którym istotne są informacje o rodzaju aktywności fizycznej, czasie trwania objawów oraz ich lokalizacji. Medial tibial stress syndrome, będący jedną z przyczyn bólu w obrębie przednio-przyśrodkowej części podudzia, wiąże się z przeciążeniem przyczepów mięśniowych i okostnej kości piszczelowej. W badaniu fizykalnym charakterystyczna jest tkliwość rozproszona wzdłuż przyśrodkowego brzegu piszczeli bez wyraźnego punktu maksymalnego bólu.

W celu wykluczenia złamań zmęczeniowych, zapalenia okostnej czy zespołów przeciążeniowych mięśni, pomocne są badania obrazowe – RTG jest niewystarczające w początkowym stadium, dlatego w razie wątpliwości stosuje się rezonans magnetyczny (MRI) lub scyntygrafię kości. Ultrasonografia wspomaga diagnostykę różnicową, choć jej zastosowanie jest ograniczone w wykrywaniu zmian kostnych. W procesie diagnostycznym ważne jest odróżnienie MTSS od zespołu ciasnoty przedziałów powięziowych oraz neuropatii uciskowych, które dają podobne objawy.

Jak leczyć ból piszczeli?

Żaden uraz zmęczeniowy nie jest spowodowany jednym czynnikiem, a raczej jest wzajemną interakcją pomiędzy wewnętrznymi i zewnętrznymi czynnikami ryzyka. Należy jednak zaznaczyć, że same czynniki nie wystarczą do odniesienia urazu, a jedynie zwiększają prawdopodobieństwo jego wystąpienia. Potrzebny jest jeszcze ostatni czynnik sprawczy, który doprowadzi do urazu. Podstawą stworzenia skutecznego programu rehabilitacji jest biomechaniczna analiza biegu i wychwycenie nieprawidłowości, które wpływają na pojawienie się dolegliwości.

Leczenie nieoperacyjne

Ponieważ ból piszczeli zwykle spowodowany jest nadmiernym przeciążeniem, standardowe leczenie obejmuje kilka tygodni odpoczynku od czynności, które spowodowały dolegliwości. Przy uciążliwym bólu stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne. Podczas okresu regeneracji wprowamy mniej intensywne ćwiczenia jak: pływanie lub jazda na rowerze stacjonarnym. Wskazane jest wykonywanie ćwiczeń rozciągających.

Ból piszczeli ustępuje po odpoczynku i zastosowaniu prostych metod leczenia. Przed powrotem do ćwiczeń powinniśmy czuć się wolni od bólu przez co najmniej 2 tygodnie. Należy przy tym pamiętać, że powrót do treningu musi odbywać się na znacznie niższym poziomie intensywności. Po kontuzji nie powinno się ćwiczyć tak często i tak dynamicznie jak wcześniej. Przed ćwiczeniami należy pamiętać o dokładnej rozgrzewce i rozciągnięciu. Jeśli ból piszczeli zaczniemy odczuwać ponownie, natychmiast należy przerwać aktywność i wrócić do odpoczynku przez dzień lub dwa.

Leczenie operacyjne

Leczenie operacyjne wymagane jest w bardzo małym procencie przypadków. Zabieg wykonuje się jedynie w bardzo ciężkich przypadkach, które nie odpowiadają na metody leczenia zachowawczego.

Ile trwa ból piszczeli?

W leczeniu bólu piszczeli warto wskazać orientacyjne etapy postępowania: w fazie ostrej zwykle zaleca się ograniczenie obciążeń i odpoczynek przez około 2–4 tygodnie, w zależności od nasilenia objawów. Następnie przez kolejne 2–4 tygodnie stopniowo wprowadza się ćwiczenia wzmacniające, rozciągające oraz mniej obciążające formy aktywności, takie jak pływanie czy rower stacjonarny. Powrót do pełnego treningu lub sportu najczęściej jest możliwy po 6–8 tygodniach, pod warunkiem całkowitego ustąpienia bólu i braku nawrotu dolegliwości przy zwiększaniu intensywności wysiłku.

Jak zapobiec bólowi piszczeli?

• Zadbaj o poprawną technikę biegu. Analiza wideo techniki biegu pomaga w zidentyfikowaniu wzorców ruchu, które przyczyniają się do powstania bólu piszczeli. W wielu przypadkach niewielka zmiana w sposobie biegania pomaga zmniejszyć ryzyko pojawienia się kontuzji.
• Unikaj zbyt dużych obciążeń treningowych. Za dużo ćwiczeń wykonywanych zbyt długo i ze zbyt dużą intensywnością powoduje przeciążenie goleni.
• Zadbaj o właściwy sprzęt treningowy. Wybierz odpowiednie buty do biegania, pamiętając o ich wymianie na nowe co około 800 kilometrów.
• Urozmaicaj swoją aktywność fizyczną. Staraj się trenować przekrojowo, przeplatając bieganie ze sportami wywierającymi mniejszy wpływ na golenie, takim jak pływanie lub jazda na rowerze.
• Dodaj do swoich zajęć trening siłowy. Ćwiczenia wzmacniające i stabilizujące nogi, biodra i tułów pomagają w adaptacji organizmu do ciężkich treningów.

Czy wkładki ortopedyczne pomogą na ból piszczeli?

Jedną z form leczenia, a jednocześnie elementem profilaktyki bólu piszczeli, jest stosowanie wkładek ortopedycznych. Pozwalają one przywrócić prawidłowe ułożenie stopy, zapobiegając tym samym powstawaniu nadmiernego napięcia mięśniowego w obrębie kończyn, stanowiącego przyczynę bólu piszczeli. Analiza chodu i na jej podstawie dobrane przez doświadczonego fizjoterapeutę indywidualne wkładki do butów, zmniejszą dolegliwości, utrzymując komfort w ciągu dnia.

Należy pamiętać, iż materiał ten ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej ani podstawy do samodzielnej diagnozy lub leczenia. W przypadku dolegliwości lub wątpliwości skonsultuj się z lekarzem (np. ortopedą) lub fizjoterapeutą.

Powiązane artykuły:

Poznaj inne możliwe urazy i kontuzje stawu kolanowego.

Bibliografia:

• Injury Clinic - Published: 23 October 2012 - Chronic Shin Splints - Classification and Management of Medial Tibial Stress Syndrome - Don E. Detmer - Sports Medicine volume 3, pages436–446 (1986)
• Healthline - Shin Splints - Medically reviewed by Gregory Minnis, DPT, Physical Therapy — By Shannon Johnson — Updated on September 19, 2019
• OrhoInfo - Shin Splints - August 2019 - Contributed and/or Updated by Michael J. Alaia, MD, FAAOS, Peer-Reviewed by Stuart J. Fischer, MD, FAAOS
• Health Direct - Shin splints - Shin splints - Sports Medicine Australia - 2020