Ból piszczeli - shin splints

Jakie dodatkowe objawy występują w bólu piszczeli?

Dominującym symptomem jest ból w okolicy piszczeli, odczuwany głównie w trakcie wysiłku. Początkowo dolegliwość pojawia się pod koniec treningu, z czasem może występować również w jego fazie początkowej. W ekstremalnych przypadkach ból odczuwalny jest podczas chodzenia lub nawet wypoczynku. W większości przypadków miejsce to jest wrażliwe również na dotyk. Niekiedy pojawia się obrzęk i podskórne pogrubienie wzdłuż przyśrodkowego brzegu piszczeli. Na początku ból piszczeli z przodu może ustać samoistnie, gdy przestajemy ćwiczyć. Jednak z czasem dolegliwości mogą być ciągłe, przechodząc w złamanie zmęczeniowe.

Różne formy przebiegu bólu piszczeli

Ból piszczeli (shin splints) może mieć przebieg ostry lub chroniczny:

• dolegliwości ostre – zapalenie okostnej lub zapalenie ścięgien mięśni,
• dolegliwości chroniczne – mikro-złamania kości, osłabienie okostnej.

Jakie są przyczyny bólu piszczeli?

Ból piszczeli może mieć różne przyczyny, nawet takie, których byśmy się nie spodziewali: stosowana przez nas objętość treningowa, twardość podłoża po jakiej biegamy, źle dobrane obuwie używane w trakcie treningu, niepoprawna technika biegu, niewystarczająca rozgrzewka, bieganie w niskiej temperaturze, a nawet zbyt mała ilość wapnia w diecie. Są to czynniki zewnętrzne.

Jednak dużo większy wpływ na pojawienie się dolegliwości bólowych goleni mają czynniki wewnętrzne: wiek, płeć, historia wcześniejszych urazów, niepoprawna kinematyka układu ruchu, dysbalans mięśniowy, brak elastyczności i słabość mięśni, a także niestabilność postawy.

Najnowsze badania pokazują, że za ból piszczeli (tzw. shin splints) może odpowiadać również nieprawidłowe funkcjonowanie stawu biodrowego. Ograniczony zakres ruchu w tym stawie wymusza specyficzny wzorzec biegu, prawdopodobnie powodując zwiększenie obciążenia w okolicy piszczeli. Zwiększone przesunięcie boczne miednicy, zwiększona rotacja wewnętrzna w stawie biodrowym oraz zmniejszona zdolność zgięcia kolana również predysponuje do urazu przeciążeniowego.

Dane statystyczne:

• Biegacze (częstość występowania): 13,6–20%
• Udział wśród wszystkich kontuzji biegowych: 13,2–17,3%

Czy ból piszczeli może nasilać się przy chodzeniu?

Ból piszczeli podczas chodzenia może towarzyszyć osobom noszącym niewłaściwe lub niewygodne - zbyt ciasne obuwie. Na dolegliwości bólowe w obrębie kości piszczelowej skarżą się np. kobiety często chodzące w szpilkach, jak również miłośnicy klapek typu japonki. Ból piszczeli podczas chodzenia może być również związany z charakterystyką wykonywanego zawodu. Dotyczyć to będzie np. osób nadmierne obciążających nogi podczas wykonywania pracy stojącej, bądź wymagającej wielogodzinnego chodzenia, a także osób prowadzących siedzący tryb życia, w tym zawodowych kierowców.

Czy ból piszczeli występuje po uderzeniu?

Ból piszczeli może być również wynikiem niewielkiego urazu kości piszczelowej po upadku. Taki uraz, oprócz bólu, charakteryzuje się krwiakiem, obrzękiem, guzem, a w zależności od rodzaju uderzenia, również krwawieniem. W urazach będących efektem wypadku, często dochodzi też do stłuczenia kości, powodując przy tym mikrozłamania, które w obrazie RTG nie wykazują wyraźnej linii złamania ani zmiany kształtu kości. Głównym objawem stłuczenia kości jest siniak, obrzęk tkanki miękkiej, przebarwienia w uszkodzonym miejscu długotrwały ból i tkliwość.

Jak silny jest ból piszczeli w złamaniu zmęczeniowym?

Złamanie zmęczeniowe to mikropęknięcia kości powstające w wskutek powtarzających się urazów. Jest to typowa kontuzja przeciążeniowa powszechnie obserwowana u sportowców, szczególnie u biegaczy długodystansowych. Najczęściej dotyczy ona kości piszczelowej i stopy. W tym przypadku ból piszczeli z przodu pojawia się podczas bezpośredniego dotyku miejsca złamania oraz obciążania nogi i jest długotrwały. Oprócz bólu pojawiają się również obrzęk, a na obrazie RTG wyraźne uwypuklenie na kości.

Ból piszczeli po złamaniu kości

Kość piszczelowa dość często ulega złamaniu, głównie w wyniku poważnego urazu nogi np. podczas wypadku komunikacyjnego lub upadku z wysokości. Efekt złamania jest wyraźnie widoczny na zdjęciu rentgenowskim, gdzie można zaobserwować przerwanie ciągłości kości. Każdy przypadek złamania piszczeli wymaga konsultacji ortopedycznej.

Shin splints - co robić, gdy boli piszczel?

• odpoczynek w fazie ostrej,
• modyfikacja programu treningowego: zmniejszenie intensywności, częstotliwości oraz objętości, wykonywanie treningów z niskim obciążeniem,
• wprowadzenie wzmacniających mięśnie treningów funkcjonalnych podczas okresu rehabilitacji,
  w sytuacji ustania symptomów bólowych stopniowanie powrotu do sportu,
• regularne przeprowadzanie ćwiczeń siłowych i rozciągających,
• używanie dobrze wyprofilowanych butów z amortyzującą podeszwą,
• używanie indywidualnych wkładek ortopedycznych,
• leczenie kluczowej dysfunkcji łańcucha kinetycznego, stosowanie terapii manualnej,
• rozważenie innych metod terapii: zastrzyki przeciwzapalne, akupunktury, ostatecznie zabiegu operacyjnego.

Jak się diagnozuje ból piszczeli?

Diagnostyka bólu piszczeli rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu, w którym istotne są informacje o rodzaju aktywności fizycznej, czasie trwania objawów oraz ich lokalizacji. Medial tibial stress syndrome, będący jedną z najczęstszych przyczyn bólu w obrębie przednio-przyśrodkowej części podudzia, wiąże się z przeciążeniem przyczepów mięśniowych i okostnej kości piszczelowej. W badaniu fizykalnym charakterystyczna jest tkliwość rozproszona wzdłuż przyśrodkowego brzegu piszczeli bez wyraźnego punktu maksymalnego bólu.

W celu wykluczenia złamań zmęczeniowych, zapalenia okostnej czy zespołów przeciążeniowych mięśni, pomocne są badania obrazowe – RTG może być niewystarczające w początkowym stadium, dlatego w razie wątpliwości stosuje się rezonans magnetyczny (MRI) lub scyntygrafię kości. Ultrasonografia może wspomagać diagnostykę różnicową, choć jej zastosowanie jest ograniczone w wykrywaniu zmian kostnych. W procesie diagnostycznym ważne jest również odróżnienie MTSS od zespołu ciasnoty przedziałów powięziowych oraz neuropatii uciskowych, które mogą dawać podobne objawy.

Jak leczyć ból piszczeli?

Żaden uraz zmęczeniowy nie jest spowodowany jednym czynnikiem, a raczej jest wzajemną interakcją pomiędzy wewnętrznymi i zewnętrznymi czynnikami ryzyka. Należy jednak zaznaczyć, że same czynniki nie wystarczą do odniesienia urazu, a jedynie zwiększają prawdopodobieństwo jego wystąpienia. Potrzebny jest jeszcze ostatni czynnik sprawczy, który doprowadzi do urazu. Podstawą stworzenia skutecznego programu rehabilitacji jest biomechaniczna analiza biegu i wychwycenie nieprawidłowości, które wpływają na pojawienie się dolegliwości.

Leczenie nieoperacyjne

Ponieważ ból piszczeli zwykle spowodowany jest nadmiernym przeciążeniem, standardowe leczenie obejmuje kilka tygodni odpoczynku od czynności, które spowodowały dolegliwości. Przy uciążliwym bólu można zastosować niesteroidowe leki przeciwzapalne. Podczas okresu regeneracji można wprowadzić mniej intensywne ćwiczenia jak: pływanie lub jazda na rowerze stacjonarnym. Wskazane jest również wykonywanie ćwiczeń rozciągających.

Ból piszczeli zwykle ustępuje po odpoczynku i zastosowaniu prostych metod leczenia. Przed powrotem do ćwiczeń powinniśmy czuć się wolni od bólu przez co najmniej 2 tygodnie. Należy przy tym pamiętać, że powrót do treningu musi odbywać się na znacznie niższym poziomie intensywności. Po kontuzji nie powinno się ćwiczyć tak często i tak dynamicznie jak wcześniej. Przed ćwiczeniami należy pamiętać o dokładnej rozgrzewce i rozciągnięciu. Jeśli ból piszczeli zaczniemy odczuwać ponownie, natychmiast należy przerwać aktywność i wrócić do odpoczynku przez dzień lub dwa.

Leczenie operacyjne

Leczenie operacyjne wymagane jest w bardzo małym procencie przypadków. Zabieg wykonuje się jedynie w bardzo ciężkich przypadkach, które nie odpowiadają na metody leczenia zachowawczego.

Jak zapobiec bólowi piszczeli?

• Zadbaj o poprawną technikę biegu. Analiza wideo techniki biegu może pomóc w zidentyfikowaniu wzorców ruchu, które mogą przyczyniać się do powstania bólu piszczeli. W wielu przypadkach niewielka zmiana w sposobie biegania może pomóc zmniejszyć ryzyko pojawienia się kontuzji.
• Unikaj zbyt dużych obciążeń treningowych. Za dużo ćwiczeń wykonywanych zbyt długo i ze zbyt dużą intensywnością może spowodować przeciążenie goleni.
• Zadbaj o właściwy sprzęt treningowy. Wybierz odpowiednie buty do biegania, pamiętając o ich wymianie na nowe co około 800 kilometrów.
• Urozmaicaj swoją aktywność fizyczną. Staraj się trenować przekrojowo, przeplatając bieganie ze sportami wywierającymi mniejszy wpływ na golenie, takim jak pływanie lub jazda na rowerze.
• Dodaj do swoich zajęć trening siłowy. Ćwiczenia wzmacniające i stabilizujące nogi, biodra i tułów mogą pomóc w adaptacji organizmu do ciężkich treningów.

Czy wkładki ortopedyczne pomogą na ból piszczeli?

Jedną z form leczenia, a jednocześnie elementem profilaktyki bólu piszczeli, jest stosowanie wkładek ortopedycznych. Pozwalają one przywrócić prawidłowe ułożenie stopy, zapobiegając tym samym powstawaniu nadmiernego napięcia mięśniowego w obrębie kończyn, stanowiącego częstą przyczynę bólu piszczeli. Analiza chodu i na jej podstawie dobrane przez doświadczonego fizjoterapeutę indywidualne wkładki do butów, mogą zmniejszyć dolegliwości, utrzymując komfort w ciągu dnia.

Należy pamiętać, iż materiał ten ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej ani podstawy do samodzielnej diagnozy lub leczenia. W przypadku dolegliwości lub wątpliwości skonsultuj się z lekarzem (np. ortopedą) lub fizjoterapeutą.

Powiązane artykuły:

Poznaj inne możliwe urazy i kontuzje stawu kolanowego.

Bibliografia:

• Injury Clinic - Published: 23 October 2012 - Chronic Shin Splints - Classification and Management of Medial Tibial Stress Syndrome - Don E. Detmer - Sports Medicine volume 3, pages436–446 (1986)
• Healthline - Shin Splints - Medically reviewed by Gregory Minnis, DPT, Physical Therapy — By Shannon Johnson — Updated on September 19, 2019
• OrhoInfo - Shin Splints - August 2019 - Contributed and/or Updated by Michael J. Alaia, MD, FAAOS, Peer-Reviewed by Stuart J. Fischer, MD, FAAOS
• Health Direct - Shin splints - Shin splints - Sports Medicine Australia - 2020