Ból pod kolanem

Najważniejsze informacje

• Anatomicznie „pod kolanem” to dół podkolanowy z tyłu kolana.
• Torbiel Bakera to wypełniona płynem kaletka mięśnia brzuchatego łydki pod kolanem.
• Choroba Osgood-Schlattera to entezopatia przyczepu więzadła rzepki do piszczeli pod rzepką.
• Zimne okłady 15–20 min co kilka godzin zmniejszają stan zapalny i ból pod kolanem.

Na początku należałoby zdefiniować, co to znaczy „pod kolanem” - wyjaśnia ortopeda Rehasport Maciej Pawlak. Anatomicznie rzecz biorąc, określenie „pod kolanem” powinno dotyczyć dołu podkolanowego znajdującego się z tyłu kolana. Jednak bardzo często Pacjenci okolicą podkolanową nazywają przyczep piszczelowy więzadła rzepki, znajdujący się pod kolanem, mimo że anatomicznie jest to przód kolana.

O czym świadczy ból w okolicy dołu podkolanowego?

Ból pod kolanem zlokalizowany w dole podkolanowym, czyli z tyłu kolana, najczęściej spowodowany jest przyczepiającymi się tam mięśniami np. mięśniem trójgłowym łydki, mięśniem dwugłowym uda, a także ścięgnem mięśnia podkolanowego. Dolegliwości bólowe najczęściej związane są z przeciążeniem, lub mikrourazami sportowymi związanymi z brakiem elastyczności tych struktur np. naciągnięciem, naderwaniem, lub zerwaniem.

Dolegliwości bólowe z tyłu kolana mogą również wynikać z efektów przebytego urazu kolana w mechanizmie przeprostu. Taki uraz może prowadzić do uszkodzeń więzadła krzyżowego tylnego.

Inna lokalizacja źródła bólu

Czasami ból pod kolanem może mieć inne źródło, niż określa to Pacjent. Mówi on, że kolano boli z tyłu – w dole podkolanowym, choć patologia tak na prawdę jest z przodu kolana. Z powodu bolesnego przedziału przedniego tzw. stawu rzepkowo-udowego Pacjenci skarżą się na dolegliwości bólowe z tyłu kolana. Może to wynikać zarówno z promieniowania bólu, jak i z tego, że zmienia się mechanika chodu w momencie gdy mamy duże dolegliwości bólowe kolana ogólnie. Prowadzi to do przeciążenia struktur mięśniowo-ścięgnistych przyczepiających się z tyłu kolana.

„Ból pod kolanem/pod rzepką” u osób aktywnych. Dane procentowe z badań populacji sportowych:

1. Tendinopatia ścięgna rzepki (ból pod rzepką / „jumper’s knee”): ok. 18,3% sportowców (populacja aktywnie uprawiająca sport).
   W tej samej metaanalizie: ~10,1% u sportowców <18 lat i ~21,3% u ≥18 lat.
2. Ból rzepkowo-udowy / PFPS (często „ból z przodu/pod rzepką” u aktywnych): w danych z przeglądu, w populacjach „wysoko obciążających” kolano:

• ~13,5% – point prevalence w populacji wojskowej.
• ~5,1–14,9% – częstość wśród nastolatków-amatorów sportu w trakcie 1 sezonu.

Czy Torbiel Bakera powoduje ból pod kolanem?

Diagnozując ból pod kolanem należy pamiętać o torbieli Bakera, czyli wypełnionej płynem kaletce mięśnia brzuchatego łydki. Jest to struktura patologiczna pojawiająca się pod kolanem najczęściej w efekcie jakiegoś problemu w samym kolanie np. problemu ze stawem rzepkowo-udowym lub z powodu uszkodzonej łąkotki przyśrodkowej. Taka torbiel Bakera również występuje u dzieci jako idiopatyczna struktura, czyli powstała bez uchwytnej przyczyny.

Czy choroba Osgood-Schlattera może być przyczyną bólu pod kolanem?

Spora grupa Pacjentów jako ból pod kolanem wskazuje lokalizację w okolicy piszczelowego przyczepu więzadła rzepki. Jednak od strony anatomicznej dolegliwość ma swoje źródło pod rzepką – z przodu kolana. Jest to problem związany z chorobą Osgood-Schlattera (głównie u ludzi młodych) czyli z enzenopatią (Entezopatia - zmiana przeciążeniowo–zwyrodnieniowa przyczepu ścięgnistego) przyczepu więzadła rzepki do piszczeli. U osób dojrzałych dolegliwość może być spowodowana zapaleniem kaletki głębokiej rzepki. Może być wynikiem przebytej choroby Osgood-Schlattera i powstałym na skutek tej choroby zwapnieniem tam się znajdującym.

Co robić, gdy dokucza nam ból pod kolanem?

Ból zlokalizowany pod kolanem może mieć różne przyczyny, w zależności od wieku, poziomu aktywności fizycznej i rodzaju wykonywanych ruchów. Często wynika z przeciążenia ścięgna mięśnia podkolanowego, zapalenia kaletki lub zmian zwyrodnieniowych w obrębie stawu kolanowego i otaczających go struktur. Poniżej podajemy zalecane kroki, które warto podjąć w przypadku tego rodzaju dolegliwości:

• Zidentyfikuj potencjalne przyczyny bólu – zastanów się, czy ból pojawił się po intensywnym wysiłku, długim staniu, bieganiu z podbiegami czy np. po kontuzji. Pomoże to w doborze właściwego postępowania.
• Ogranicz aktywność fizyczną – jeśli ból pojawia się podczas chodzenia, kucania lub wstawania z pozycji siedzącej, należy tymczasowo unikać tych ruchów. Odpoczynek zmniejsza ryzyko dalszego uszkodzenia tkanek.
• Stosuj zimne okłady – przykładanie lodu (przez ściereczkę lub specjalny kompres) przez 15–20 minut co kilka godzin w ciągu dnia zmniejsza stan zapalny i ból, szczególnie jeśli przyczyną są mikrourazy lub przeciążenie.
• Delikatne rozciąganie tylnej części uda i łydki – w przypadku napięcia ścięgna podkolanowego, delikatne ćwiczenia rozciągające (zalecane przez fizjoterapeutę) mogą zmniejszyć napięcie i dyskomfort.
• Stosowanie leków przeciwzapalnych – w sytuacji nasilonego bólu można rozważyć krótki okres stosowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NSAID), takich jak ibuprofen, zawsze zgodnie z zaleceniami lekarza lub ulotką.
• Zwróć uwagę na obuwie – źle dobrane buty mogą powodować nieprawidłowe obciążenie tylnej strony kolana. Warto wybrać obuwie z dobrą amortyzacją, a w razie potrzeby rozważyć konsultację z podologiem lub ortopedą w celu dobrania wkładek ortopedycznych.
• Unikaj długotrwałego siedzenia z nogą zgiętą – siedzenie przez długi czas ze zgiętym kolanem może pogarszać ból pod kolanem. Zaleca się częste zmiany pozycji, rozprostowywanie nogi i wstawanie co jakiś czas.
• Konsultacja specjalistyczna – jeśli ból trwa dłużej niż kilka dni, nasila się, towarzyszy mu opuchlizna, uczucie niestabilności lub drętwienie, konieczna jest wizyta u ortopedy lub fizjoterapeuty. Niekiedy potrzebna jest diagnostyka obrazowa (USG, MRI) w celu wykluczenia np. torbieli Bakera, zapalenia kaletki lub uszkodzenia ścięgien.
• Rehabilitacja i ćwiczenia wzmacniające – w przypadku nawracających dolegliwości pomocna może być fizjoterapia ukierunkowana na wzmocnienie mięśni tylnej części uda, pośladków i łydki, co odciąża struktury kolana.

Jak skutecznie wyleczyć ból pod kolanem?

Podstawowym sposobem leczenia bólu pod kolanem, szczególnie gdy doszło do niewielkiego przeciążenia, jest odpoczynek i redukcja przeciążeń, które spowodowały dolegliwości bólowe. Można również zastosować maści lub żele przeciwbólowe, jednak ulga może okazać się tymczasowa. Niedoleczony stan zapalny stawu kolanowego ma tendencję do nawracania. Dlatego warto skorzystać z porady doświadczonego ortopedy, który przeprowadzi właściwą diagnostykę. Ból pod kolanem może być leczony w różny sposób, a uzależnione jest to od przyczyn dolegliwości.

Należy pamiętać, iż materiał ten ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej ani podstawy do samodzielnej diagnozy lub leczenia. W przypadku dolegliwości lub wątpliwości skonsultuj się z lekarzem (np. ortopedą) lub fizjoterapeutą.

Powiązane artykuły:

Poznaj inne możliwe przyczyny powodujące ból kolana w pozostałych obszarach tego stawu.

Bibliografia:

• Siddharth P. Jadhav, Snehal R. More, Roy F. Riascos, Diego F. Lemos, and Leonard E. Swischuk. Comprehensive Review of the Anatomy, Function, and Imaging of the Popliteus and Associated Pathologic Conditions. RadioGraphics 2014 34:2, 496-513
• National Library of Medicine - "Popliteal Fossa Pain in 24 Year-old Female" - Kwan Woong Choi, MD,corresponding author Kyung Bong Yoon, MD, Duck Mi Yoon, MD, and Do Hyeong Kim, MD - 2012
• Medical News Today - "What is a Baker's cyst (popliteal cyst)?" - University of Illinois — By Yvette Brazier on December 14, 2017