Gęsia stopka

Najważniejsze informacje

• Gęsia stopka: ból po przyśrodkowej stronie kolana ok. 5 cm poniżej stawu kolanowego.
• Objawy: ból w nocy, sztywność >1 h rano, tkliwość uciskowa i miejscowy obrzęk.
• Diagnostyka: wywiad i badanie palpacyjne; do potwierdzenia i wykluczeń stosuje się MRI i USG.
• Po 4–6 tyg. bez efektu rehabilitacji i dodatnim USG wykonuje się ostrzyknięcie kaletki.

Co to jest gęsia stopka?

Gęsia stopka – sama nazwa może być nieco myląca, gdyż problem ten dotyczy kolana, a nie stopy, jak ona sugeruje. Syndrom gęsiej stopki odnosi się do zespołu objawów bólowych zlokalizowanych w obrębie około 5 cm poniżej przyśrodkowej strony stawu kolanowego. Jest to miejsce łączenia się końcowych przyczepów trzech mięśni: krawieckiego, smukłego i półścięgnistego. Przyczepy te łączą się z powięzią kości piszczelowej tworząc łącznotkankową taśmę ścięgnistą, która swoim wyglądem przypomina błonę występującą między palcami gęsi. Stąd jej nazwa.

Podstawową funkcją mięśni tworzących gęsią stopkę jest zginanie stawu kolanowego, rotacja uda do wewnątrz oraz dynamiczna stabilizacja kolana przeciwdziałająca koślawieniu kolan. Schorzenie to jest bardzo często spotykane u długodystansowych biegaczy, gdy pod wpływem występowania nadmiernego tarcia powstaje lokalny stan zapalny struktur okołostawowych (kaletki, ścięgien mięśni kulszowo-goleniowych).

Jakie są objawy gęsiej stopki?

Typowymi objawami gęsiej stopki jest ból zlokalizowany po przyśrodkowej stronie stawu kolanowego pojawiający się w nocy, oraz miejscowa sztywność nad ranem przez więcej niż godzinę, bolesność przy dotyku lub miejscowy obrzęk. Ból nasila się podczas chodzenia po schodach, a także siadania na krześle i wstawania z niego, czy wysiadania z samochodu - wyjaśnia ortopeda Rehasport Dominik Sojak. Objawy te nie muszą występować jednocześnie, aby stwierdzić zapalenie w obrębie rejonu gęsiej stopy. Niektórzy odczuwają symptomy jedynie podczas biegania, gdy przyczepy mięśniowe ulegają podrażnieniu przez nieprawidłowe ustawienie biomechaniczne kończyny dolnej lub błędną technikę biegu.

W zależności od tego, w jakim stopniu mięśnie kontrolujące ustawienie biomechaniczne kończyny są wydolne, ból pojawia się na początku, w trakcie lub na końcu przebytego dystansu. Nie bez znaczenia jest również intensywność treningów – okres zwiększenia obciążeń jest przyczyną zapoczątkowania dolegliwości. Ważna jest w tym przypadku dokładna diagnostyka, gdyż dolegliwości pochodzą również z uszkodzonej łąkotki przyśrodkowej, zmian zwyrodnieniowych przyśrodkowego przedziału stawu kolanowego, uszkodzenia więzadła pobocznego przyśrodkowego, czy zapalenia tkanki tłuszczowej w obrębie przyśrodkowej strony stawu kolanowego.

Dominujące objawy zapalenia gęsiej stopki 

• ból o umiarkowanym nasileniu
• ból nasilający się podczas aktywności fizycznej- zwiększony dyskomfort w godzinach porannych
• zwiększone napięcie mięśni gęsiej stopy
• miejscowy obrzęk

Jakie są przyczyny pojawienia się gęsiej stopki?

Przyczyna leży w biomechanice ustawienia kości udowej – zwiększenia przodopochylenia miednicy, rotacji wewnętrznej kości udowej, nadmiernej pronacji tyłostopia, są to czynniki predysponujące do urazu. Przejawia się to koślawieniem kolan, nadmiernym zgięciem tułowia w stawach biodrowych (pochyleniem ciała w przód) podczas biegu, czy zapadaniem się łuku podłużnego stopy. Syndrom ten powoduje najczęściej połączenie koślawości kolan z niestabilnością więzadłową potwierdzoną przez specjalne testy ortopedyczne.

Przyczyną nieprawidłowego ustawienia struktur kostnych podczas pracy dynamicznej jest osłabienie siły i wytrzymałości mięśniowej obręczy miednicznej, grupy mięśni kulszowo-goleniowych, mięśnia czworogłowego oraz przywodzicieli stawu biodrowego. Istotnym czynnikiem jest również możliwość wykonywania pracy ekscentrycznej (kontrolowane wydłużanie mięśnia) przez mięśnie grupy kulszowo-goleniowej. Taki rodzaj pracy jest kluczowy dla utrzymania prawidłowej kontroli podudzia podczas hamowania jego wyprostu w kończynie wykrocznej podczas biegu.

3,7% – obecność płynu w kaletce gęsiej stopki w MRI u pacjentów objawowych.
25–33% – odsetek zapalenia kaletki gęsiej stopki raportowany w części badań u osób z cukrzycą.

Jak rozpoznać gęsią stopkę?

Diagnostyka zespołu gęsiej stopki (pes anserinus syndrome) opiera się na dokładnym wywiadzie klinicznym oraz badaniu fizykalnym. Pacjenci zgłaszają ból po przyśrodkowej stronie stawu kolanowego, nasilający się przy wchodzeniu po schodach, klękaniu lub po dłuższym wysiłku. Podczas badania palpacyjnego stwierdza się tkliwość w okolicy przyczepu ścięgien mięśnia krawieckiego, smukłego i półścięgnistego do kości piszczelowej, około 5 cm poniżej stawu kolanowego. W celu potwierdzenia rozpoznania i wykluczenia innych przyczyn bólu (np. uszkodzeń łąkotek, zmian zwyrodnieniowych, entezopatii czy torbieli Bakera), wykorzystuje się badania obrazowe.

Rezonans magnetyczny (MRI) pozwala na ocenę tkanek miękkich i wykrycie ewentualnego stanu zapalnego kaletki gęsiej stopki (bursitis), natomiast ultrasonografia (USG) daje dynamiczną ocenę struktur oraz wykrycie obecności płynu w kaletce. Diagnostyka różnicowa powinna także uwzględniać zapalenia kaletek o innej etiologii, jak również przeciążenia i mikrourazy okolicy przyśrodkowej kolana.

Jak leczyć gęsią stopkę? 

W początkowym stadium, przy dużych dolegliwościach bólowych, stosuje się zmniejszenie obciążeń treningowych tak, by nie prowokowały ani nie nasilały dolegliwości. Stosujemy schładzanie bolesnego obszaru oraz umieszczanie poduszki pomiędzy kolanami w trakcie snu. Postępowanie fizjoterapeutyczne obejmuje rozluźnianie mięśni wchodzących w skład gęsiej stopy. Wprowadzany jest również stretching oraz ćwiczenia wzmacniające grupę mięśni przywodzicieli oraz mięsień czworogłowy jako podstawowy aparat stabilizujący staw kolanowy. W szczególności istotne jest wzmacnianie mięśnia obszernego przyśrodkowego. Przy doborze ćwiczeń ważna jest analiza biomechaniki ciała w celu określenia przyczyny powstawania dolegliwości. Takim narzędziem wykorzystywanym przez fizjoterapeutów do tego celu są testy funkcjonalne.

Jakie ćwiczenia na gęsią stopkę?

Ćwiczenie 1. Rozciąganie przedniej części biodra

Klęk jednonóż. Należy zwrócić uwagę, aby miednica była w prawidłowym ustawieniu poprzez podwinięcie kości ogonowej. Ruch tułowiem w przód tak, aby rozciągał się przód uda.

Ćwiczenie 2. Rozciąganie mięśni pośladkowych

W siadzie prostym jedna noga wyprostowana, druga zgięta w kolanie, ustawiona po bocznej stronie kolana nogi wyprostowanej. Należy zwrócić uwagę aby kręgosłup był wyprostowany. Wykonujemy ruch rotacji tułowia w stronę nogi zgiętej tak, aby poczuć rozciąganie w pośladku.

Ćwiczenie 3. Rozciąganie wewnętrznej strony uda

W siadzie rozkrocznym, kolana trzymamy wyprostowane. Należy zwrócić uwagę, aby kręgosłup lędźwiowy był wyprostowany. Z pozycji wyjściowej wykonujemy ruch skrętny tułowia.

Ćwiczenie 4. Rozciąganie mięśni kulszowo-goleniowych

W leżeniu na plecach, noga dolna prosta w kolanie leży na podłożu. Noga górna oparta o ścianę. Powinna być wyprostowana w kolanie tak, aby udo pozostało w pozycji pionowej. W tej pozycji należy pozostać ok. 30-40 sekund

Ile trwa leczenie zapalenia gęsiej stopki? 

Mówi dr Dominik Sojak (ortopeda Rehasport w Gdańsku)

1. Zawsze zaczynamy od rehabilitacji i fizykoterapii, polegającej na działaniu przeciwzapalnym i przeciwbólowym, a także terapii manualnej i rozciąganiu. Jeśli przez 4-6 tygodni nie mamy wyraźnego efektu w leczeniu, przy dodatnim obrazie ultrasonograficznym, decydujemy się na ostrzyknięcie kaletki.
2. Ostrzyknięcie kaletki. Podanie zastrzyku sterydowego odbywa się pod kontrolą USG, jest dokładniejsze, jednak w przypadku gęsiej stopki nie jest to konieczne. Lekarz ortopeda poda lek bezpośrednio. Podaje się tylko jeden zastrzyk, który w zupełności powinien wystarczyć, aby znieść dolegliwości, albo doprowadzić je do takiego poziomu, które nie są uciążliwe dla pacjenta i które trzeba jeszcze doleczyć rehabilitacją. W stanie ostrzejszym dopuszcza się podanie do trzech zastrzyków w odstępach kilkutygodniowych. Ważne jest, aby po ostrzyknięciu kaletki, unikać aktywności fizycznej do ok. tygodnia. W przypadku wyczynowych sportowców, którzy nie mogą sobie pozwolić na dłuższe zaniechanie treningu, przerwa jest 2-3 dniowa. Jeśli badanie ultrasonograficzne daje obraz kaletki wypełnionej płynem, wykonujemy tzw. drenaż, usuwając płyn za pomocą strzykawki.

Jak zapobiegać wystąpieniu gęsiej stopki?

Najważniejsze to trzeba zadbać o korekcję biomechanicznych ustawień ciała poprzez wprowadzenie odpowiednich ćwiczeń dostosowanych indywidualnie przez fizjoterapeutę oraz poprawienie biomechaniki biegu. Warto również skonsultować się z trenerem w celu przygotowania odpowiedniego treningu, zarówno biegowego, zawierającego indywidualnie dostosowane obciążenia jak i treningu przygotowania motorycznego.

Gęsia stopka - gdzie szukać pomocy?

Jeśli podejrzewasz, że cierpisz na gęsią stopkę, a odpoczynek i przerwa w treningach nie pomogły to czas skontaktować się ze specjalistą. Możesz liczyć na pomoc ze strony naszych fizjoterapeutów oraz ortopedów w mieście Warszawa, Poznań, Gdańsk, Wrocław oraz Konin.

Należy pamiętać, iż materiał ten ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej ani podstawy do samodzielnej diagnozy lub leczenia. W przypadku dolegliwości lub wątpliwości skonsultuj się z lekarzem (np. ortopedą) lub fizjoterapeutą.

Powiązane artykuły:

Poznaj inne możliwe przyczyny powodujące ból kolana w pozostałych obszarach tego stawu.

Bibliografia: 

• National Library of Medicine - "Pes Anserine Bursitis" - Michael Mohseni, Charles Graham
• Sports Injury Bulletyn - "Uncommon injuries: medial knee pain from the pes anserinus - part I" - Andrew Hamilton
• Wydawnictwo Lekarskie PZWL - "Medycyna sportowa - Współczesne metody diagnostyki i leczenia" - Patrick J. McMahon