Skręcenie kolana

Najważniejsze informacje

• Skręcenie kolana oznacza naderwanie lub zerwanie więzadeł ACL, PCL, MCL, LCL oraz uszkodzenia łąkotek i chrząstki.
• Objawy obejmują ostry ból w stawie, krwiak, szybko narastający obrzęk i opuchliznę kolana.
• Diagnostyka opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz RTG, USG lub MRI.
• Po skręceniu kolana należy przerwać aktywność i zastosować PRICE: ochrona, odpoczynek, schładzanie, ucisk, uniesienie.

Jakie są przyczyny skręcenia kolana?

Staw kolanowy łączy dwie najdłuższe kości ciała ludzkiego wchodzące w skład aparatu ruchu, są one poddawanie bardzo dużym przeciążeniom, czyniąc więzadła podatne na różnego rodzaju urazy. Skręcenie kolana występuje zarówno wśród sportowców wyczynowych, jak i osób uprawiających sport amatorsko - wyjaśnia ortopeda Rehasport dr Michał Borys. Ryzyko urazu jest szczególnie wysokie podczas wykonywania czynności wymagających obciążenia kończyny w trakcie zginania lub skręcania np.: piłka nożna, koszykówka lub hokej na lodzie.

Większość skręceń kolana występuje w wyniku bezpośredniego uderzenia w kolano przez siłę zewnętrzną np. w piłce nożnej, gdy stopa zawodnika ma kontakt z murawą, a inny gracz „wpadnie” w jego kolano. Wśród przyczyn są również te wynikające z dużych przeciążeń w trakcie nagłych zatrzymań i zmiany kierunku biegu, które również są elementem gry w piłkę nożną, czy koszykówkę. Uraz stawu kolanowego jest powszechny w sportach dynamicznych, takich jak hokej na lodzie, gdzie dochodzi do skręcenia lub przeprostu stawu kolanowego. Do przyczyn zaliczamy urazy spowodowane niewłaściwą lub nadmierną aktywnością fizyczną bez uprzedniego przygotowania się do niej.

Poniżej podajemy dane w % z publikowanych opracowań medycyny sportowej pokazujące, w jakich dyscyplinach obserwuje się skręcenia/urazy skrętne kolana (w praktyce głównie urazy więzadeł: MCL/ACL/LCL/PCL). W tym badaniu skręcenia/urazy więzadłowe stanowiły 48,2% wszystkich urazów kolana (czyli niemal połowę). Problem skręcenia kolana pojawia się w:

• sportach kontaktowych: football amerykański, rugby (dużo MCL),
• sportach z cięciami/zwrotami i lądowaniami: piłka nożna, koszykówka (dużo urazów skrętnych),
• sportach zimowych (szczególnie rekreacyjne narciarstwo alpejskie – duży udział ACL w całej puli urazów).

Jakie są objawy skręcenia kolana?

Najczęstsze objawy skręcenia kolana

• Ból kolana po skręceniu (po bokach kolana), nasilający się przy chodzeniu, zginaniu lub obciążaniu.
• Obrzęk (szybko narastający) i uczucie „pełności” w stawie.
• Niestabilność / „uciekanie” kolana (wrażenie, że kolano jest słabe, może się ugiąć).
• Ograniczenie zakresu ruchu: trudniej wyprostować lub zgiąć kolano, ruch jest bolesny i „zablokowany” przez ból/obrzęk.
• Siniak / zasinienie i tkliwość okolicy więzadeł (pojawia się w ciągu godzin–1–2 dni).
• „Pstryknięcie” / trzask lub uczucie „strzelenia” w momencie urazu.

Sygnały alarmowe

• Nie możesz stanąć na nodze, kolano wyraźnie „ucieka”, jest duży/szybki obrzęk lub słyszalny głośny trzask przy urazie.

Jak rozpoznać skręcone kolano?

Skręcenie kolana jest urazem powszechnym i niestety poważnym, wiążącym się z częściowym uszkodzeniem więzadeł - naderwaniem lub całkowitym uszkodzeniem - zerwaniem więzadeł oraz łąkotek i chrząstki. Takiemu uszkodzeniu ulega więzadło krzyżowe przednie (ACL) lub krzyżowe tylne (PCL), więzadło poboczne piszczelowe (MCL) lub poboczne strzałkowe (LCL). Wśród objawów należy wymienić ostry ból wewnątrz stawu nasilający się podczas wykonywania ruchów, krwiak pojawiający się na skutek uszkodzenia unaczynionych struktur (więzadło, łąkotka), szybko narastający obrzęk i opuchlizna w obrębie kolana.

Sportowcy, którzy doznali skręcenia kolana, w zależności od ciężkości urazu, odczuwają dolegliwości bólowe w różnym stopniu: tępy i pulsujący w przypadku łagodnych skręceń oraz ostry i stały w cięższych przypadkach. Warto jednak podkreślić, iż ból jest bardzo różny. Ból ustępuje, gdy kolano jest w spoczynku i powraca wraz z ruchem.

Wśród objawów towarzyszących skręconego stawu kolanowego występują: uczucie przeskakiwania i niestabilność kolana, ograniczenie ruchomości kolana, odruchowe unikanie ruchu prowokującego ból kolana przy chodzeniu. Ważny jest moment urazu. Jeśli zawodnik słyszy charakterystyczny dźwięk trzaskania w momencie skręcenia, wskazuje to na zerwanie jednego z czterech głównych więzadeł kolana. Wiąże się to z poważniejszą kontuzją skręcenie III stopnia. Osoba, która pomimo urazu struktur kolana, nadal obciąża kończynę uprawiając sport, ryzykuje dalszym uszkodzeniem stawu kolanowego. Aby zminimalizować ryzyko dalszych kontuzji, trzeba niezwłocznie zastosować protokół pourazowy PRICE i skonsultować się z ortopedą.

Co robić zaraz po skręceniu kolana?

Nagły uraz kolana powoduje znaczny ból i obrzęk w obrębie stawu w ciągu kilku sekund. Dlatego bardzo ważne jest aby od razu przerwać aktywność fizyczną, przy której doszło do skręcenia kolana i jak najszybciej zastosować protokół PRICE. Procedura ta obejmuje ochronę - czyli zabezpieczenie bolącego miejsca przed powtórnym urazem, odpoczynek - czyli ograniczenie ruchu, schładzanie kolana w celu zmniejszenia obrzęku, zastosowanie delikatnego ucisku w celu zmniejszenia obrzęku oraz uniesienie kończyny powyżej linii serca. Protokół PRICE, a także dwie inne procedury po urazie kończyny opisaliśmy w artykule „Skręcenie stawu skokowego”.

Skręcenie kolana - stopnie uszkodzenia więzadła

• Uszkodzenie więzadła I stopnia: uszkodzenie niewielkiej liczby włókien więzadła oraz torebki stawowej. Takiemu urazowi towarzyszy miejscowa bolesność, łagodny obrzęk, ból lub siniaki, przy zachowanej stabilności stawu. Osoba obciąża dotkniętą kończynę.
• Uszkodzenie więzadła II stopnia: uszkodzenie większości włókien więzadła z częściowym ich zerwaniem. Takiemu urazowi towarzyszą bardziej intensywne dolegliwości bólowe. W przypadku obciążenia chorej kończyny kolano jest mniej stabilne.
• Uszkodzenie więzadła III stopnia: jest to najcięższe skręcenie z całkowitym zerwaniem więzadła, które w niektórych przypadkach oddzieli się od kości. Takiemu urazowi towarzyszy obrzęk i siniak, a obciążenie dotkniętej chorobą kończyny jest niemożliwe z powodu bólu utraty stabilności kolana.

Czy ryzyko skręcenia kolana jest duże?

Każdy sportowiec, zarówno zawodowiec, jak i amator, doświadczy skręcenia kolana. Istnieje kilka czynników ryzyka, które zwiększą ryzyko wystąpienia skręcenia kolana. Na pewno będą to urazy, które miały już miejsce w przeszłości. Wcześniejsze skręcenie kolana zwiększa ryzyko ponownego urazu. Do tego dochodzi uszkodzenie łąkotki oraz więzadeł, co osłabia stabilizację stawu kolanowego. Naturalnym ryzykiem zwichnięcia kolana jest uprawianie sportów dynamicznych i kontaktowych jak: piłka nożna, koszykówka czy hokej na lodzie.

Wśród amatorów będzie to nieadekwatny wysiłek do swojego poziomu sportowego. Osoby, które zbyt szybko zwiększają objętość swojego treningu lub poziom zawodów sportowych w jakich biorą udział, naturalnie zwiększają ryzyko skręcenia kolana. Do przyczyn również zaliczymy niewłaściwe obuwie, które musi być dostosowane do biomechaniki sportowca i być odpowiednie do uprawianego sportu.

Jak zdiagnozować kręcenie stawu kolanowego?

Podstawą diagnostyki jest wywiad i badanie lekarskie. Ortopeda będzie chciał wiedzieć, w jaki sposób doszło do urazu kolana, jakich objawów doświadczył pacjent i czy wcześniej doznał już podobnego urazu. Podejrzewając skręcenie kolana, lekarz będzie chciał wykluczyć inne przyczyny bólu. Ważną częścią procesu diagnostycznego jest badanie fizykalne, w czasie którego lekarz ocenia wszystkie więzadła kolana. Ortopeda pyta również pacjenta o objawy, jakie ruchy powodują ból, a w jakich pozycjach dolegliwości maleją.

Bardzo ważna jest diagnostyka obrazowa, umożliwiająca wizualizację struktur anatomicznych wewnątrz kolana w celu oceny ciężkości uszkodzenia. RTG, USG lub MRI pomaga określić, czy też inne struktury w kolanie nie uległy uszkodzeniu. Zdjęcie rentgenowskie pomaga w rozpoznaniu złamania kości, a rezonans magnetyczny umożliwia wizualizację urazów również tkanek miękkich, takich jak uszkodzenie więzadeł, łąkotek lub chrząstki stawowej.

Jak przebiega leczenie przy skręceniu kolana?

Leczenie uszkodzonych struktur odbywa się za pomocą procedur niechirurgicznych, które koncentrują się na przywróceniu pełnej siły stawu kolanowego. W tym celu najlepiej umówić się na rehabilitację do doświadczonego fizjoterapeuty, który przygotuje odpowiednie ćwiczenia na staw kolanowy przywracające jego stabilność i pełny zakres ruchu. Początkowo będą to ćwiczenia z niewielkim ciężarem, głównie na szelkach i gumach oporowych. Z biegiem czasu, w sposób progresywny, podnoszony będzie ciężar, a liczba powtórzeń będzie wzrastać. Jednocześnie fizjoterapeuta będzie proponował ćwiczenia rozciągające, które sukcesywnie będą zwiększać elastyczności. Zakresu ruchu, a także brak bólu, brak obrzęku i odpowiednia siła mięśni są pewnym wyznacznikiem, że sportowiec jest prawie gotowy do powrotu do treningu sportowego. Długość i intensywność programu rehabilitacji jest uzależniona od stopnia urazu, wieku Pacjenta oraz poziom współzawodnictwa sportowego w jakim bierze on udział.

Czy skręcenie kolana leczy się operacyjne?

W przypadku poważnego skręcenia kolana (głównie III stopnia) konieczna jest operacja w celu naprawy zerwanego więzadła i uszkodzeń towarzyszących jak np. pęknięta łąkotka. Zabieg chirurgiczny wykonywany jest artroskopowo (w zależności którego więzadła dotyczy), czyli mało inwazyjnie. Artroskopia kolana polega to na wykonaniu małego nacięcia i wprowadzeniu miniaturowej kamery do stawu kolanowego w celu oceny stopnia uszkodzenia. Następnie do kolana wprowadzone zostają małe narzędzia, aby usunąć lub naprawić uszkodzoną tkankę. Jak dokładnie wygląda taki zabieg pokazujemy w naszym artykule „Rekonstrukcja ACL – jak przebiega operacja?”.

Ile trwa gojenie skręcenia kolana?

• Skręcenie kolana I stopnia (naciągnięcie więzadła): zwykle 1–3 tygodnie do wyraźnej poprawy i powrotu do codziennej aktywności (dotyczy MCL – najczęstszy typ skręcenia).
• Skręcenie kolana II stopnia (częściowe naderwanie): zwykle 4–6 tygodni (ok. „miesiąc”) przy leczeniu zachowawczym + rehabilitacji/stabilizacji.
• Skręcenie kolana III stopnia (całkowite zerwanie): zwykle 6+ tygodni, a w cięższych przypadkach leczenie i powrót do sportu trwa kilka miesięcy (zależnie od więzadła i ewentualnej operacji).
• Jeśli skręcenie dotyczy ACL i potrzebna jest rekonstrukcja: powrót do pełnego sportu jest planowany w widełkach 6–12 miesięcy.

Jak uniknąć uszkodzenia stawu kolanowego?

Zapobieganie kontuzjom stawów kolanowych, w tym opisywanego skręcenia kolana, większość skutecznych programów treningowych nacelowanych na ich prewencję, zawiera przede wszystkim elementy treningu siłowego, równoważnego/proprioceptywnego i zwinnościowego. Po propozycję takich ćwiczeń odsyłamy do artykułu Mariusza Golińskiego - Trenera Przygotowania Motorycznego Rehasport.

Należy pamiętać, iż materiał ten ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej ani podstawy do samodzielnej diagnozy lub leczenia. W przypadku dolegliwości lub wątpliwości skonsultuj się z lekarzem (np. ortopedą) lub fizjoterapeutą.

Powiązane artykuły:

Poznaj inne możliwe urazy i kontuzje stawu kolanowego.

Bibliografia:

• "Knee Stability and Movement Coordination Impairments: Knee Ligament Sprain" - Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy - Volume 40 Issue 4 - 2010
• "Epidemiology of Knee Sprains in Youth, High School, and Collegiate American Football Players" - Journal of Athletic Training- Volume 52, Issue 5 - 2017
• "What Is a Knee Sprain?" - Sports-Health - By J. Dean Cole, MD - 2016
• "Collateral Ligament Injuries" - Ortho Info - Jocelyn Ross Witstein, MD, FAAOS - 2021