Zespół pasma biodrowo-piszczelowego

Najważniejsze informacje

• Pasmo biodrowo-piszczelowe to gruby pas powięzi po bocznej stronie uda od biodra do kolana.
• ITBS: punktowy ból po zewnętrznej stronie kolana i obrzęk przy przyczepie do kości piszczelowej.
• Przyczyny ITBS: przeciążenie pasma, zła technika, brak rozgrzewki, słaba siła bioder i pośladków.
• Leczenie ITBS: modyfikacja aktywności i fizjoterapia z ćwiczeniami rozciągającymi oraz wzmacniającymi.

Co to jest pasmo biodrowo-piszczelowe?

Pasmo biodrowo-piszczelowe jest to gruby pas powięzi biegnący po bocznej stronie uda. Rozciąga się od stawu biodrowego z przyczepem na grzebieniu biodrowym, aż do stawu kolanowego, przyczepiając się do kłykcia bocznego kości udowej, troczków bocznych rzepki i guzka Gerdy'ego. Pasmo biodrowo-piszczelowe jest zbudowane z trzech ścięgnistych pasm, które stanowią przedłużenie mięśni: naprężacza powięzi szerokiej, pośladkowego wielkiego i pośladkowego średniego.

Budowa anatomiczna sprawia, że pełni ono ważną rolę, główną funkcją jest hamowanie przywodzenia oraz stabilizacja kolana w ustawieniu wyprostnym. Na swoim końcu, pasmo biodrowo-piszczelowe łączy się z kością piszczelową, zapewniając wsparcie i stabilność dla stawu kolanowego. Właśnie w tym miejscu najczęściej dochodzi do wystąpienia bólu i stanu zapalnego, którym charakteryzuje się ITBS.

Jakie są objawy zespołu pasma biodrowo-piszczelowego?

• Ból po zewnętrznej stronie kolana, który jest punktowy i występuje zarówno podczas aktywności fizycznej, jak i po niej.
• Stopniowe narastanie dolegliwości bólowych podczas: biegania (szczególnie gdy pięta uderza o podłoże), chodzenia po schodach, jazdy na rowerze czy wykonywaniu podobnych aktywności wymagających zginania i prostowania kolana.
• Obrzęk zlokalizowany w miejscu, w którym pasmo przyczepia się do kości piszczelowej.
  Powysiłkowa tkliwość w okolicy nadkłykcia bocznego kości udowej.
• Występowanie słyszalnych trzasków w momencie zginania kolana, z powodu przesuwania się pasma nad guzkiem kostnym.

Jakie są przyczyny zespołu pasma biodrowo-piszczelowego?

• Przyczyny wpływające na występowanie ITBS związane są z nadmiernym napięciem i drażnieniem pasa biodrowo-piszczelowego podczas aktywności fizycznej.
• Powtarzające się ruchy, takie jak bieganie na nierównym terenie, długotrwałe treningi lub zwiększenie intensywności aktywności fizycznej, wywołują przeciążenie pasa biodrowo-piszczelowego, co prowadzi do jego drażnienia i stanu zapalnego.
• Niewłaściwa technika biegowa lub wykonywanie innych aktywności fizycznych z niewłaściwą techniką wywiera nadmierne obciążenie na pasmo biodrowo-piszczelowe.
• Brak odpowiedniej rozgrzewki przed aktywnością fizyczną oraz brak rozciągania mięśni po treningu zwiększa ryzyko wystąpienia ITBS.
• Słaba siła mięśniowa w okolicach biodra, pośladków i ud przyczynia się do nadmiernego napięcia pasa biodrowo-piszczelowego.
• Dysbalans w sile mięśniowej, zwłaszcza między mięśniami zewnętrznymi i wewnętrznymi biodra, wpływają na biomechanikę i obciążenie pasa biodrowo-piszczelowego.
• Przewlekły stan zapalny zwiększy ryzyko wystąpienia ITBS.
• Niewłaściwie dobrane buty sportowe lub wkładki o złym wsparciu stopy wpływają na biomechanikę biegu lub chodu, co przyczynia się do powstania ITBS.
• Do wystąpienia zespołu predysponuje budowa anatomiczna kończyn dolnych (np. kolana koślawe lub kolana szpotawe).

W różnych badaniach epidemiologicznych częstość występowania ITBS u biegaczy mieści się w przedziale: 5% – 14%. W kontekście wszystkich urazów biegaczy ITBS stanowi około 10–12% wszystkich biegowych urazów przeciążeniowych. Natomiast całkowita częstość ITBS u osób aktywnych fizycznie (biegacze, rowerzyści, żołnierze, sportowcy różnych dyscyplin) wynosi od 2% do 25%.

Jak przebiega diagnostyka w zespole pasma biodrowo-piszczelowego?

Diagnostyka zespołu pasma biodrowo-piszczelowego (ITBS) obejmuje kilka elementów, które mają na celu wykluczenie innych przyczyn bólu kolana oraz potwierdzenie obszaru pasa biodrowo-piszczelowego jako głównej przyczyny dolegliwości. Ortopeda przeprowadza szczegółowy wywiad medyczny, w którym pyta o objawy występujące u Pacjenta, historię urazów, rodzaj uprawianych aktywności fizycznych, intensywność treningów oraz inne czynniki, które wpływają na pojawienie się dolegliwości. Lekarz lub fizjoterapeuta wykonuje dokładne badanie fizyczne, skupiając się na obszarze kolana, biodra, pośladków i uda, szukając charakterystycznych punktów bólu oraz oceniając zakres ruchu, elastyczność i siłę mięśni w tej okolicy.

Lekarz musi wykluczyć inne przyczyny bólu kolana, które mają podobne objawy, takie jak: uszkodzenia więzadeł, problemy z łąkotką, zwyrodnienia stawów czy zapalenie stawu. Podczas badania fizycznego są przeprowadzane specjalne testy czynnościowe, które pomagają ocenić zaangażowanie pasa biodrowo-piszczelowego, jak test Noble'a, Obera czy test oporu przy zgięciu kolana.

W niektórych przypadkach, gdy diagnoza jest wątpliwa lub leczenie nie przynosi poprawy, lekarz zleca badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny (MRI) czy USG. Te badania pozwalają dokładniej ocenić struktury anatomiczne i ewentualne uszkodzenia.
Warto podkreślić, że dokładna diagnoza ITBS jest trudna, ponieważ ból kolana spowodowany jest przez wiele różnych czynników. Dlatego ważne jest, aby skonsultować się z doświadczonym specjalistą w zakresie ortopedii lub rehabilitacji, który będzie w stanie dokładnie ocenić objawy, wykluczyć inne przyczyny bólu i ustalić właściwą diagnozę.

Jak przebiega leczenie zespołu pasma biodrowo-piszczelowego?

Najważniejsza informacja jest taka, że syndrom pasma biodrowo-piszczelowego najczęściej leczony jest nieoperacyjne, a kluczową rolę odgrywa fizjoterapia. Pierwszym obszarem, na który należy zwrócić uwagę w leczeniu ITBS, jest modyfikacja aktywności fizycznej, aby zapobiec dalszemu pogorszeniu się objawów Pacjenta. Warto skonsultować się z trenerem przygotowania motorycznego Rehasport, który pomoże wprowadzić okres aktywnego wypoczynku, znaczne zmniejszając obciążenia i intensywność treningową. Celem jest wprowadzenie innych zajęć fizycznych, takich jak np. pływanie, które nie nasilają objawów, a podtrzymują kondycję. Niestety przy nasilonych objawach specjaliści sugerują całkowity odpoczynek od zajęć sportowych przez co najmniej 3 tygodnie.

Leczenie ITBS a rehabilitacja - jaka skuteczność?

Kluczowa w leczeniu zespołu pasma biodrowo-piszczelowego jest fizjoterapia - wyjaśnia fizjoterapeutka Rehasport Natalia Reke. Ćwiczenia rehabilitacyjne, przygotowane w przez doświadczonego terapeutę, obejmują elementy rozciągające oraz wzmacniające, zwłaszcza dla mięśni biodra i ud. Celem jest poprawa stabilności stawu biodrowego i kolana, co zmniejszy naprężenie na pasmo biodrowo-piszczelowe. Dobre efekty przynosi rolowanie pasma biodrowo-piszczelowego z użyciem wałka piankowego. Co ważne, Pacjent wykonuje te ćwiczenia w domu, dla samodzielnego rozluźnienia oraz rozciągania mięśni.

U niektórych osób zmagających się z zespołem pasma biodrowo-piszczelowego, dolegliwości wynikają z niewłaściwej techniki biegu – stąd kontuzja ta czasami określana jest jako kolano biegacza, czy też niewłaściwych wzorców ruchowych. Dlatego wskazana jest konsultacja u specjalisty, celem korekty techniki biegowej, co ma pomóc w zmniejszeniu bólu i zapobiec przyszłym problemom. Ortopeda lub fizjoterapeuta również zalecają zmianę obuwia biegowego z odpowiednim wsparciem lub zastosowanie spersonalizowanych wkładek ortopedycznych, co pomaga w poprawie biomechaniki chodu i biegu.

W trudniejszych przypadkach ortopeda zaleca leczenie farmakologiczne - niesteroidowe leki przeciwzapalne, iniekcję sterydową w okolicy pasma biodrowo-piszczelowego lub krioterapię. Zawsze należy pamiętać, że każdy przypadek ITBS jest inny i najlepszym rozwiązaniem jest skonsultowanie się z profesjonalistą, takim jak fizjoterapeuta lub lekarz ortopeda, który przygotowuje indywidualny plan leczenia.

Czy zespołu pasma biodrowo-piszczelowego leczy się operacyjnie?

Leczenie operacyjne ITBS jest niezwykle rzadkie. W przypadkach opornych na rehabilitację lub w przypadkach nawrotowych, gdzie zostały wyczerpane wszystkie możliwości leczenia zachowawczego czyli: rehabilitacja, fizykoterapia i ostrzyknięcia, lekarz decyduje się na leczenie operacyjne. Jest to mały zabieg wykonywany na otwarto, polegający na plastyce - zmniejszeniu napięcia w dystalnej części pasma biodrowo-piszczelowego, dokładnie tam, gdzie dochodzi do konfliktu, czyli tarcia pasma o nadkłykieć boczny kości udowej. Po takiej operacji Pacjent przez okres 2-3 tygodni używana przeciwbólowo kule łokciowe. Powrót do pełnego obciążenia sportowego następuje po 6-8 tygodniach od zabiegu.

Jak uniknąć wystąpienia zespołu pasma biodrowo-piszczelowego?

• Poprawna technika - warto zadbać o poprawną technikę biegu, co uchroni nas od nadmiernego obciążenia i stresu na pasmo biodrowo-piszczelowe.
• Rozciąganie i wzmacnianie - warto regularnie wykonywać ćwiczenia rozciągające i wzmacniające, szczególnie na mięśnie bioder i pośladków, które stabilizują pasmo biodrowo-piszczelowe.
• Odpoczynek i regeneracja - bardzo ważne, aby pamiętać o odpoczynku i regeneracji między treningami. Przetrenowanie prowadzi do przeciążenia i urazów, w tym ITBS.
• Stopniowe zwiększanie obciążenia - jeżeli jesteś początkującym biegaczem lub powracasz do treningów po kontuzji, unikaj gwałtownego zwiększania dystansu lub intensywności biegów.
• Dobrze dobrane obuwie - odpowiedni sprzęt sportowy pełni kluczową rolę w procesie treningowym, dlatego zadbaj o dobre buty biegowe oraz spersonalizowane wkładki ortopedyczne.

Trzeba pamiętać, że te wskazówki mogą jedynie pomóc zredukować ryzyko wystąpienia ITBS, ale nie zawsze jest to możliwe. Jeżeli zaczniesz odczuwać ból w okolicy kolana, który nie ustępuje po odpoczynku i domowych środkach zaradczych, zawsze warto skonsultować się z ortopedą lub fizjoterapeutą.

Powiązane artykuły:

Poznaj inne możliwe urazy i kontuzje stawu kolanowego.

Bibliografia:

• National Library od Medicine - "Iliotibial Band Friction Syndrome" - Andrew Hadeed; David C. Tapscott. - 2023.
• Iliotibial Band Syndrome: Evaluation and Management - Strauss, Eric J. MD; Kim, Suezie MD; Calcei, Jacob G.; Park, Daniel PT, DPT - American Academy of Orthopaedic Surgeon 19(12):p 728-736, December 2011.
• Iliotibial Band Syndrome - F. Alan Barber & Allan N. Sutker - Sports Medicine volume 14, pages144–148 (1992)
• Iliotibial Band Syndrome in Runners - Innovations in Treatment - Michael Fredericson & Chuck Wolf - Sports Medicine volume 35, pages451–459 (2005)