Ból kręgosłupa - poznaj przyczyny bólu pleców

Znaczna część dolegliwości towarzyszących bólowi pleców (nawet do 90%) spowodowana jest uszkodzeniem krążka międzykręgowego. Powodem takiego bólu jest wykonanie nagłego ruchu bądź dźwignięcie ciężkiego przedmiotu. W takim przypadku Pacjent odczuwa ból kręgosłupa z promieniowaniem do kończyny. Występuje również zespół dolegliwości, który spowodowany jest przeciążeniem, a co za tym idzie utratą elastyczności oraz prawidłowej ruchomości tkanek przykręgosłupowych. Przyczyną takiego bólu jest wcześniejszy uraz, zabieg operacyjny, bądź przebyty epizod uszkodzenia krążka międzykręgowego, jak również siedzący tryb życia oraz jednostajna pozycja w ciągu dnia. Ostatni zespół bólowy kręgosłupa to zespół posturalny, który dotyczy głównie ludzi młodych; spowodowany błędnym nawykiem postawy.

Ból kręgosłupa o podłożu chemicznym charakteryzuje się stałością objawów. Pacjent z takim bólem ma problem ze znalezieniem pozycji, w której odczuwa ulgę, a każdy ruch nasila dolegliwości. Dodatkowo występują objawy takie jak: obrzęk, zaczerwienienie oraz podwyższona temperatura bolesnej okolicy kręgosłupa.

Co oznacza ból kręgosłupa lędźwiowego i jakie są najczęstsze przyczyny?

Ból kręgosłupa lędźwiowego jest następstwem przyczyn mechanicznych. Są wśród nich statyczne przeciążenia kręgosłupa wynikające z pracy w pozycjach niekorzystnych lub nagłe przeciążenia dynamiczne. Ból odcinka lędźwiowego jest fizjologiczną reakcją organizmu na przekroczenie dopuszczalnego zakresu ruchu lub wykonywania pracy ze zbyt dużym obciążeniem, zapobiegając przed jego uszkodzeniem.

Dyskopatia odcinka lędźwiowego — jakie daje objawy i jak ją rozpoznać?

Bóle kręgosłupa lędźwiowego w 60-80% związane są z dyskopatią i występują u osób pomiędzy 30 a 50 rokiem życia, co potwierdzają najnowsze badania medyczne. Jest to rodzaj przepukliny krążka międzykręgowego (dysku) polegającej na rozerwaniu zewnętrznej warstwy krążka i jego uwypukleniu się na zewnątrz powodując ucisk nerwów, mięśni i naczyń krwionośnych. Bezpośrednią przyczyną dyskopatii jest też gwałtowny ruch zgięciowy lub zgięciowy z dodatkową rotacją, co przemieszcza jądro miażdżyste ku tyłowi, wywołując pęknięcie.

Dyskopatia ma też przebieg długotrwały z okresami zaostrzenia dolegliwości, co wpływa na leczenie kręgosłupa. Wspomniany ucisk korzenia nerwowego wywołuje tzw. rwę kulszową. Jest to bardzo nieprzyjemne uczucie ostrego bólu przeszywającego nogę. Ból jest tak silny, że ciężko jest się pacjentowi wyprostować, dodatkowo pacjent ma uczucie drętwienia nogi.

Czy zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa lędźwiowego zawsze bolą i jak je leczyć?

Zmiany zwyrodnieniowe pojawiają się z wiekiem, szczyt choroby przypada na 50-60 rok życia. Przyczyną jest zmniejszenie aktywności fizycznej i idące za tym osłabienie mięśni stabilizujące kręgosłup. Dochodzi wówczas do przeciążenia kręgów i tkanek kręgosłupa, które nie są przyzwyczajone do forsownych przeciążeń statystycznych (siedzący tryb życia). Dolegliwości bólowe mają charakter stały lub przerywany i nasilają się podczas ruchu lub przy długotrwałym staniu.

Jeśli zmiany zwyrodnieniowe nie są znacznie nasilone, włączane jest ich leczenie w sposób zachowawczy. Opiera się ono na rehabilitacji ruchowej oraz edukacji odnośnie koniecznych zmian w codziennym funkcjonowaniu i dbaniu o zdrowy kręgosłup. Również tutaj dodawane jest wspomaganie procesu rehabilitacji przez wykonanie terapeutycznego ostrzyknięcia.

Ból kręgosłupa od przeciążenia — jak go odróżnić od poważniejszych problemów?

Jest to częsta przyczyna wpływająca na przewlekłe bóle kręgosłupa. Jest połączeniem przeciążeń mięśni, więzadeł i krążków międzykręgowych w wyniku ciężkiej pracy fizycznej, uprawiania sportu lub przybierania niewłaściwych pozycji. Dolegliwości bólowe ujawniają się nie w obrębie kręgosłupa, a w odległych częściach ciała. W zależności od czynników i nasilenia są bardzo zróżnicowane. Jednak zawsze są tym sygnałem ostrzegawczym. Leczenie kręgosłupa zawsze wymaga konsultacji u specjalisty.

Kręgoszczelina i kręgozmyk — co to jest, jakie są objawy i kiedy potrzebne jest leczenie?

Kręgoszczelina to przerwanie ciągłości kręgu. Występuje u osób młodych, aktywnych sportowo. Dolegliwości bólowe są miejscowe, nasilone bardziej po jednej stronie. W przypadku kiedy dojdzie do przesunięcia kręgu leżącego powyżej do przodu w stosunku do kręgu leżącego poniżej, mamy do czynienia z kręgozmykiem. Jego powstanie ma miejsce na podstawie wcześniejszej kręgoszczeliny lub ze względu na znaczną niestabilność w przebiegu zmian zwyrodnieniowych. Typowym objawem jest ból kręgosłupa lędźwiowego, określany przez pacjentów jako ból krzyża.

Zarówno w jednym, jak i drugim schorzeniu planuje się leczenie rehabilitacyjne. Szczególnie w przypadku kręgoszczeliny liczy się postawienie jak najszybszego rozpoznania, kiedy to defekt kostny ma możliwość spontanicznego wygojenia się. W przypadku kiedy leczenie kręgosłupa w formie zachowawczej nie przynosi efektu, wykonujemy operacyjne zespolenie cieśni kręgu (miejsce powstawania kręgoszczeliny) lub stabilizację kręgosłupa objętego kręgozmykiem.

Ból kręgosłupa szyjnego — skąd się bierze, jakie są objawy i jak sobie ulżyć?

Ból kręgosłupa szyjnego jest na drugim miejscu pod względem liczby występowania dolegliwości bólowych kręgosłupa. Skarżą się na nie osoby prowadzące siedzący tryb życia, a przede wszystkim pracujące w pozycji siedzącej. Schorzenie to dotyczy m.in. szwaczek, pracowników laboratoryjnych pracujących przy mikroskopach, a także osób obsługujących stanowiska komputerowe. Ma to związek z długotrwałym przebywaniem w pozycji statycznej, brakiem aktywności fizycznej, gdzie kręgosłup jest w nieprawidłowej pozycji w czasie wykonywania codziennych czynności. Dlatego tak ważne jest zwracanie uwagi na prawidłową pozycję głowy i utrzymywanie właściwej postawy ciała.

Długotrwałe obciążenia prowadzą do dyskopatii odcinka szyjnego, co stanowi ok połowę wszystkich przyczyn bólowych tej części kręgosłupa. Zespół bólowy odcinka szyjnego występuje pod różną postacią: ból, tkliwość, zwiększone napięcie mięśni, sztywność, a nawet unieruchomienie. Odczuwalne są też dolegliwości towarzyszące: ból pleców, ból okolicy szyi, ból między łopatkami, migrena, ból szczęki i okolicy uszu, zaburzenia wzroku. Schorzenie okolicy szyi określane jest jako interdyscyplinarne, gdyż leczeniem zajmują się ortopedzi, neurolodzy, reumatolodzy, czy fizjoterapeuci.

Kręgosłup w odcinku szyjnym podatny jest na zmiany degeneracyjne, a to za sprawą jego dużej ruchomości i podatności na obciążenia. Bóle mają postać ostrą, związaną ze stanem zapalnym lub uszkodzeniem, a także postać przewlekłą, związaną ze zmianami zwyrodnieniowymi tzw. zwyrodnienie kręgosłupa szyjnego.

Zespół bólowy kręgosłupa odcinka szyjnego

Zespół bólowy kręgosłupa odcinka szyjnego jest również związany ze złym stanem emocjonalnym. Sytuacje stresowe powodują nadmierne napięcie okolicy karku i barków powodując ich ból. Osoby z depresją lub problemami psychicznymi uskarżają się na stany przewlekłe, trudne do leczenia.

Spondyloza szyjna

W wyniku starzenia się tkanek dochodzi do spondylozy szyjnej, czyli zmian zwyrodnieniowych kręgów, krążków międzykręgowych, chrząstek stawowych oraz stawów międzywyrostkowych. Jest to proces przewlekły, trwający wiele lat, na który składa się suma wszystkich urazów i przeciążeń.

Radikulopatia szyjna

Jest to zespół dolegliwości bólowych związany z uciskiem na korzeń nerwowy. Radikulopatia wywołuje uczucie drętwienia i osłabienia z możliwym niedowładem kończyny górnej. Charakterystyczne dla rwy ramiennej jest ból kręgosłupa szyjnego promieniujący do kończyny górnej. W początkowej fazie ból nasila się przy kichaniu lub kaszlu, w kolejnym stadium nasila się, z wyraźnym promieniowaniem do barku. Ból odczuwalny jest podczas ruchów głową promieniując do łopatki, klatki piersiowej, nawet aż do palców dłoni. Najczęstszą przyczyną są zmiany zwyrodnieniowe, na jakie narażony jest kręgosłup, związane ze starzeniem się organizmu i trybem życia. Ciężka praca fizyczna, jak również częste powtarzanie tych samych czynności w niewłaściwej pozycji prowadzą do wypuklin powodujących ucisk na korzenie. Inną przyczyną rwy ramiennej są mikrourazy oraz choroby zapalne lub nowotworowe.

Zespół szyjny górny

Inną nazwą zespołu szyjnego górnego jest zespół Barrego-Lieou. Ból występuje w górnej części karku i potylicy, promieniując do skroni i czoła. Główną przyczyną występowania zespołu są zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa w części szyjnej prowadzące do ucisku na tętnice kręgowe i struktury unerwienia.

Migrena szyjna

Bóle głowy pochodzenia szyjnego związane są z dysfunkcją w obrębie układu mięśniowo-szkieletowego odcinka szyjnego kręgosłupa i stanowią ok. 15% wszystkich przyczyn bólów głowy. Główną przyczyną są zmiany zwyrodnieniowe powodujące podrażnienie splotu współczulnego okołotętniczego lub ucisk tętnicy kręgowej. Z badań wynika, że migrena częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. Najbardziej narażeni są pracownicy biurowi, zmuszeniu trzymać głowę w jednej pozycji np. przed monitorem. Długotrwały ból jest również wywołany nieprawidłową pozycją w czasie snu.

Urazy odcinka szyjnego

Ból kręgosłupa szyjnego bardzo często jest następstwem urazu, a wśród nich są dość niebezpieczne wypadki drogowe (mechanizm uszkodzenia zgięciowego i wyprostnego) lub upadki z wysokości (złamanie kompresyjne lub zmiażdżeniowe). Zgięciowy mechanizm urazu kręgosłupa jest wynikiem działania olbrzymiej siły powodującej nagłe zgięcie kręgosłupa ku przodowi ze znacznie przekroczonym zakresem jego ruchomości. W następstwie dochodzi do przesunięcia trzonów kręgowych, powodując uciążliwe bóle kręgosłupa. Do wyprostnego mechanizmu urazu kręgosłupa dochodzi w momencie gdy mamy do czynienia z siłami działającymi na głowę od przodu, co doprowadza do nagłego przeprostu z uszkodzeniem krążka kręgowego i rozerwania więzadła.

Uraz kręgosłupa szyjnego typu Whiplash

Znacznie niebezpieczniejsze są urazy kręgosłupa szyjnego typu Whiplash (smagnięcie biczem). Test to typowy uraz w wypadkach samochodowych (przy uderzeniu w tył pojazdu). Wynikiem działającej siły jest gwałtowne odgięcie karku z przeniesieniem głowy za barki, po czym siła bezwładności przenosi głowę do przodu. Objawami są bóle kręgosłupa w odcinku szyjnym, ból głowy trwający wiele miesięcy, a także ból kręgosłupa piersiowego. Towarzyszą temu zawroty głowy, zaburzenia widzenia i równowagi. Spotyka się również wahania emocjonalne, zaburzenia snu lub omdlenia. W takich wypadkach konieczne jest unieruchomienie odcinka szyjnego przy użyciu kołnierza ortopedycznego przez 2-4 tygodnie.

Urazy i uszkodzenia kręgosłupa — kiedy ból po urazie jest niebezpieczny i wymaga pilnej konsultacji?

• Nagły uraz – uszkodzenie tkanek pierścienia włóknistego krążka pod wpływem gwałtownego i silnego urazu.
• Przeciążenia przewlekłe – powstające latami, powodujące uszkodzenia kręgów i krążków międzykręgowych.

Jak leczyć ból kręgosłupa: domowe sposoby, fizjoterapia, leki i kiedy rozważa się zabieg?

Leczenie bólu kręgosłupa polega na zwalczaniu przyczyny bólu pleców, a nie tylko objawów. U Pacjenta z dolegliwościami bólowymi stosuje się ruch działający leczniczo, który dobierany jest na podstawie wyników badania czynnościowego kręgosłupa. Według statystyk, dziewięciu na dziesięciu Pacjentów, którzy przeszli ból krzyża, dozna kolejnego w przeciągu najbliższego roku, a u jednej trzeciej osób objawy będą bardziej nasilone. Z uwagi na tak pesymistyczne statystyki, najważniejszym elementem leczenia jest zapobieganie nawrotom.

Głównym narzędziem w leczeniu jest edukacja Pacjenta, który musi nauczyć się innego niż dotąd wykonywania codziennych czynności. Siedzenie, zakładanie butów, wstawanie z łóżka czy podnoszenie przedmiotów z podłogi wywołuje ból pleców. Takie postępowanie lecznicze sprawia, że Pacjent jest niezależny w procesie leczenia, zna procedury ratunkowe jak również profilaktyczne, które pomagają zapobiegać występowaniu nawrotów.

W zdecydowanej większości przypadków leczenie kręgosłupa ma charakter rehabilitacyjny. Dla każdego pacjenta dobierany jest odpowiedni protokół rehabilitacyjny. Zakłada on jak najszybsze zmniejszenie odczuwanych dolegliwości bólowych, aby możliwe było wykonywanie czynności dnia codziennego. W kolejnym etapie skupiamy się na ugruntowaniu osiągniętych efektów oraz zapobieganiu nawrotom. W szczególnych przypadkach, kiedy postępy rehabilitacji według lekarzy są niesatysfakcjonujące, przeprowadza się zabieg terapeutyczny ostrzyknięcia. Po zabiegu pacjent powinien powrócić do rehabilitacji.

W przypadku znacznych objawów neurologicznych (znaczny ból w obrębie kończyny, zaburzenia czucia i siły mięśniowej w obrębie kończyny), które nie ustępują lub wręcz mają tendencję do nasilania się, proponujemy pacjentowi pilne odbarczenie struktur nerwowych. Uzyskuje się to poprzez wykonanie operacji dyscektomii. Po operacji konieczna jest rehabilitacja, której zadaniem jest zapobieganie podobnym zdarzeniom w przyszłości.

W wyjątkowych sytuacjach, szczególnie u ludzi starszych, po niewielkich urazach lub nagłych przeciążeniach, dochodzi do powstania złamania kompresyjnego w obrębie kręgu. Chory skarży się na silny ból kręgosłupa nasilający się w ruchu lub podczas zmian pozycji. Samo złamanie przypomina zgniatanie pudełka. Konieczne jest wykonanie badań obrazowych, które pozwalają stwierdzić, który z kręgów uległ złamaniu i jak duże jest zniekształcenie. W leczeniu tego typu złamań wykorzystujemy technikę wertebroplastyki.

W przypadkach zmian bardzo zaawansowanych, kiedy degeneracja kręgosłupa jest znaczna lub nasilenie objawów neurologicznych jest duże, konieczna jest operacja. Jej zakres i dokładna technika jest ustalana dla każdego pacjenta oddzielnie. Wszystkie operacje polegają na stabilizacji kręgosłupa z różnego rozmiaru odbarczeniem struktur nerwowych. Po leczeniu operacyjnym konieczna jest rehabilitacja, która pozwoli na powrót do normalnego funkcjonowania oraz wyuczenia odpowiednich zachowań.

Poznaj podstawowe ćwiczenia na kręgosłup!

Jak uniknąć bólu kręgosłupa?

Należy sobie wyrobić nawyk ochrony kręgosłupa, by codzienne czynności wykonywane automatycznie, często w sposób nieprawidłowy, nie powodowały nakładających się na siebie mikrourazów i przeciążeń działających na kręgosłup.

Podsumowanie

Ból kręgosłupa w artykule opisano jako problem o podłożu mechanicznym lub chemicznym, z podziałem na ból ostry i przewlekły. Przedstawiono typowe przyczyny i objawy w odcinku lędźwiowym i szyjnym, w tym dyskopatię, zmiany zwyrodnieniowe, przeciążenia, kręgoszczelinę, kręgozmyk oraz urazy. Leczenie opiera się na rehabilitacji, ruchu dobranym po badaniu czynnościowym i edukacji pacjenta, a w wybranych sytuacjach obejmuje ostrzyknięcia lub leczenie operacyjne.

Pamiętaj, iż materiał ten ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej ani podstawy do samodzielnej diagnozy lub leczenia. W przypadku dolegliwości lub wątpliwości skonsultuj się z lekarzem (np. ortopedą) lub fizjoterapeutą.

Powiązane artykuły:

• Poznaj inne możliwe przyczyny powodujące dolegliwości kręgosłupa.
• Stenoza kręgosłupa

Bibliografia:

• WHO. Guidelines on chronic low back pain (2023).
• Ferreira ML i wsp. Global, regional, and national burden of low back pain in 204 countries and territories, 1990–2019 (2023, The Lancet Rheumatology).
• Spine-health - Lower Back Pain Symptoms, Diagnosis, and Treatment - John Peloza, MD - 2017
• Healthline - Everything You Want to Know About Lower Back Pain - Medically reviewed by Angela M. Bell, MD, FACP — By Janelle Martel and Angela Myers — Updated on October 30, 2022
• Medical News Today - What is causing this pain in my back? - Medically reviewed by Peggy Pletcher, M.S., R.D., L.D., CDE — By James McIntosh on February 23, 2017
• Piotr Józefowski, Anna Kołcz-Trzęsicka, Anna Żurowska, “Zdrowy kręgosłup”, Warszawa, Wydawnictwo SBM Sp. z o.o., 2015, ISBN 978-83-7845-875-3