Kręgozmyk

U osób starszych kręgozmyk powstaje na bazie choroby zwyrodnieniowej – wszystko jest na swoim miejscu, nic się nie uszkodziło, ale elementy, które biorą udział w stabilizacji kręgów są na tyle zużyte, że nie tych stabilizacji nie zapewniają.

Jakie są objawy kręgozmyku?

W jednym i drugim przypadku dochodzi do sytuacji, w której jeden kręg w stosunku do drugiego przesuwa się do przodu – mówimy, że ten wyższy przesuwa się w stosunku do niższego. Objawy nie są od razu bardzo wyraźne, a rozwijają się powoli. Na początku dotyczą one tylko części lędźwiowej lub lędźwiowo-krzyżowej. Oznacza to ból, który przeszkadza, ale po chwili odpoczynku mija, np. po dłuższym pochyleniu, siedzeniu, a u młodszych osób – po klasycznym przeciążeniu.

U osób młodszych, jeszcze aktywnych ruchowo, problemem staje się wykonywanie ruchów, w których dochodzi do przeprostu, czyli odgięcia tułowia do tyłu.

Jak zdiagnozować kręgozmyk?

Uraz ten wiąże się z powstaniem lokalnego ogniska bólu, ale gdy kręg się przesunie, dochodzi ból w jednej z kończyn. Pacjenci leczą się u lekarza rodzinnego, neurologa, także ortopedy, ale najważniejsze jest wykonanie podstawowej diagnostyki, czyli zwykłego zdjęcia.

To zaburzenie widać wyraźnie, zaś pacjenci poddani są leczeniu na zmiany przeciążeniowe i mówią, że po rehabilitacji czują się gorzej. W przypadku kręgozmyku rehabilitacja powinna zostać poddana modyfikacjom w stosunku do tej stosowanej przy zmianach przeciążeniowych. Jeżeli zostanie zaniedbana, pojawią się dodatkowe objawy, dyskomfort stanie się stały i regularny, nie tylko w momentach przeciążenia. W takich przypadkach ból objawia się też w kończynach dolnych, a u osób starszych charakterystycznym objawem jest problem z przemieszczaniem się.

Po przejściu dystansu pacjenci narzekają, że kończyny robią się „nieswoje” – ciężkie, zmęczone, jakby ich nie słuchały. Dopiero po chwili odpoczynku mogą iść dalej. Taka sytuacja nazywa się chromaniem, w tym wypadku neurogennym, bo wynika ze skrajnego zwężenia przestrzeni dla nerwów. Kręgosłup pracuje nieprawidłowo, a przy okazji zmniejsza się miejsca dla nerwów. Straci pacjenci odczuwają moment wielkiego bólu w chwili, gdy chcą zmienić pozycję, a jak już ją zmienią, np. staną prosto, dyskomfort szybko się zmniejsza.

Skuteczność leczenia

Leczenie operacyjne kręgozmyku zwyrodnieniowego (zwykle z towarzyszącą stenozą)

• Istotna poprawa funkcji (≥30% spadek ODI) po 2 latach: 71,4% po dekompresji bez fuzji vs 72,9% po dekompresji z fuzją.

Leczenie operacyjne kręgozmyku cieśniowego (niskiego stopnia) – dane z przeglądu badań

• Wynik kliniczny „dobry/bardzo dobry” po przedniej fuzji międzytrzonowej: 85–94% (zakres między badaniami).

Czy rehabilitacja w przypadku kręgozmyku pomaga?

Bardzo istotna jest w tej sytuacji diagnostyka – lekarz wykorzystuje zdjęcie, a jeśli pacjenci mają problem z kończynami dolnymi, to w zależności od przyczyny dodatkowo zalecana jest tomografia lub rezonans magnetyczny. Po rozpoznaniu urazu pacjenta kierujemy na leczenie rehabilitacyjne – fizjoterapeuci pracują nad prawidłowym napięciem mięśniowym, prawidłowym układem tułowia, ale też nad zmianami wtórnymi. Choćby złą pracą bioder, która jest związana z kręgozmykiem. Najważniejsza sprawa – pacjent musi wiedzieć, co mu szkodzi!

Nie może długotrwale pracować w zgięciu, wykonywać ruchów przeprostnych, a jeśli pracuje na siedząco, to musi zwrócić uwagę na własną stabilizację mięśniową tułowia. Świadomi pacjenci, mający problem z kręgozmykiem i poddani odpowiedniej rehabilitacji, przez wiele lat żyją bez większego bólu! To schorzenie, niestety, nigdy się nie cofnie. W przypadku moich pacjentów raz do roku zalecam zrobienie zdjęcia, bo zdarza się, że osoba nie czuje bólu, a kręgozmyk zaczyna się powolutku nasilać. Samo ustabilizowanie powoduje, że pacjent spokojnie wróca do codziennego życia.

Kręgozmyk: kiedy operacja?

Kręgozmyk również leczy się operacyjnie, jeśli zawodzi rehabilitacja. Stabilizujemy wówczas te kręgi, które się do siebie przesuwają, a jeśli dodatkowo mamy do czynienia z problemem neurologicznym, np. stałego promieniowania bólu do kończyn dolnych czy chromania, robimy to operacyjnie. Po pierwsze: stabilizujemy wówczas kręgosłup, by kręgi się zsuwały. Po drugie: cofamy kręgozmyk, choć nie zawsze udaje się to zrobić do zera. Jeżeli proces chorobowy trwał od 30 lat i powolutku narastał, to wszystkie struktury w okolicy delikatnie się do tego dostosowywały i nagłe cofnięcie zadziała odwrotnie, czyli ściśnięcia struktur nerwowych i powiększenia problemów.

Kręgozmyk jest reponowany i odbarczamy, by struktury nerwowe miały więcej miejsca – dzieje się to w procesie operacyjnym z użyciem implantów. Jest ono bardzo skuteczne – zwłaszcza w sytuacji, gdy pacjenci byli dobrze dobrani. To znaczy: przeszli proces rehabilitacyjny, nastąpiła duża poprawa, ale uraz wrócił i nie reagował na kolejne leczenie rehabilitacyjne. Operacja nie powinna też być przeprowadzona zbyt wcześnie.

Operacja nie jest standardowym działaniem w przypadku kręgozmyku. Ustawiamy leczenie w tym kierunku wówczas, gdy pacjent pojawia się z bardzo dużymi dolegliwościami, chromaniem, bólem w kończynach dolnych. Ich wielkie natężenie bardzo przeszkadza w życiu codziennym.

W badaniu SPORT u chorych z degeneracyjnym kręgozmykiem i stenozą leczenie operacyjne wiązało się z większą poprawą bólu i funkcji niż leczenie nieoperacyjne w obserwacji.

Kręgozmyk - czy rehabilitacja zawsze pomaga?

Po operacji odbarczającej, ze stabilizacją, pacjent poddaje się procesowi rehabilitacji. Dzięki temu zyskuje wiedzę, jak powinien prawidłowo funkcjonować ze swoim kręgosłupem, który oparty jest na implantach. Rehabilitacja składa się z konkretnych ćwiczeń, włączanych w proces po kolei. Najpierw to proste zadania – pacjent dowiaduje się, jak ma siadać, jak dźwigać. Pozwalają one jednak kontrolować sylwetkę. Większość pacjentów sama widzi potrzebę rehabilitacji, a po okresie od 6 do 12 miesięcy uczą się na tyle dobrze funkcjonować w życiu, że wiedzą, kiedy coś im zaczyna przeszkadzać. Powrót do życia zawodowego następuje szybciej, choć też zależy od wykonywanej pracy. Następuje po trzech do sześciu miesiącach od operacji.

Kręgozmyk - pozostajemy pod kontrolą lekarza!

Ważna pozostaje stała kontrola lekarza. Z uwagi na uszkodzenia pewnych elementów kręgu, dochodzi np. do pogorszenia stanu i nie będzie to wynikało z faktu, że pacjenci coś źle robili. Kręgosłup z wiekiem traci bowiem swoje właściwości i swoją stabilność.

Kręgozmyk - jak spać?

Dla zapewnienia odpowiedniej regeneracji konieczne jest, aby codzienny sen był możliwie najlepszej jakości. Odnosi się to zarówno do zminimalizowania dolegliwości bólowych, które przeszkadzają w zasypianiu lub wybudzają w nocy, jak i do zminimalizowania przeciążeń biernych w obrębie narządu ruchu, które wpływają na funkcjonowanie po przebudzeniu. Zarówno w opinii pacjentów, fizjoterapeutów pozycja na boku z kończynami dolnymi częściowo zgiętymi w stawach biodrowych i kolanowych zapewnia wymienione wyżej warunki. Potwierdzają to również badania naukowe.

Przegląd badań nad postawą podczas snu i bólem krzyża wskazuje, że w pozycji na boku znaczenie ma utrzymanie wspierającego ustawienia ciała, a nie sama deklarowana pozycja.”

Czego nie można w kręgozmyku?

Kręgozmyk, rozważając go przyczynowo, jest schorzeniem o podłożu mechanicznym. W związku z tym to, czy jakaś czynność, czy aktywność są bardziej lub mniej odpowiednie u chorego z kręgozmykiem, w największym stopniu zależy od tego, jaki ruch lub ustawienie kręgosłupa będą dominować. Powinno minimalizować się ruchy zgięcia do przodu i tylu, szczególnie jeśli będą przez dłuższy czas powtarzane lub ciało będzie utrzymywane przez dłuższy czas w bezruchu w takiej pozycji. Im bardziej kręgosłup będzie ustawiony w neutralnym położeniu, tym mniejsze ryzyko rozwoju lub nasilenia dolegliwości. Oczywiście, są aktywności w których zgięcie przód - tył są konieczne. Rozwiązaniem jest wykonywanie ich w głównym stopniu w stawach biodrowych.

Pamiętaj, iż materiał ten ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej ani podstawy do samodzielnej diagnozy lub leczenia. W przypadku dolegliwości lub wątpliwości skonsultuj się z lekarzem (np. ortopedą) lub fizjoterapeutą.

Powiązane artykuły:

Poznaj inne możliwe przyczyny powodujące dolegliwości kręgosłupa.

Bibliografia:

• Paul Gagnet, Kent Kern, Kyle Andrews, Hossein Elgafy, Nabil Ebraheim, Spondylolysis and spondylolisthesis: A review of the literature, Journal of Orthopaedics, Volume 15, Issue 2, 2018, Pages 404-407
• Andrew K. Chan, Viraj Sharma, Leslie C. Robinson, Praveen V. Mummaneni, Summary of Guidelines for the Treatment of Lumbar Spondylolisthesis, Neurosurgery Clinics of North America, Volume 30, Issue 3, 2019, Pages 353-364
• Akkawi I, Zmerly H. Degenerative Spondylolisthesis: A Narrative Review. Acta Biomed. 2022 Jan 19;92(6):e2021313
• Austevoll IM, Hermansen E, Fagerland MW, i wsp. Decompression with or without Fusion in Degenerative Lumbar Spondylolisthesis. N Engl J Med. 2021.
• Saini Y, i wsp. Relationship Between Sleep Posture and Low Back Pain. (przegląd). 2025.