Przepuklina kręgosłupa – jak ją zdiagnozować i leczyć?

Przepuklina kręgosłupa to poważny stan związany z ostrym lub przewlekłym bólem, mogący prowadzić do znacznego ograniczenia ruchomości oraz problemów neurologicznych. Często określana jako wypadnięcie dysku, przepuklina kręgosłupa, związana jest z wysunięciem się jądra miażdżystego krążka międzykręgowego poza przestrzeń międzykręgową z uciskiem na rdzeń lub korzenie nerwowe.
Przepuklina kręgosłupa

Przepuklina kręgosłupa to poważny stan związany z ostrym lub przewlekłym bólem, mogący prowadzić do znacznego ograniczenia ruchomości oraz problemów neurologicznych. Często określana jako wypadnięcie dysku, przepuklina kręgosłupa, związana jest z wysunięciem się jądra miażdżystego krążka międzykręgowego poza przestrzeń międzykręgową z uciskiem na rdzeń lub korzenie nerwowe.

Co to jest przepuklina kręgosłupa?

Kręgosłup ludzki składa się z 24 kręgów ułożonych jeden na drugim. Wewnątrz tej anatomicznej konstrukcji znajduje się kanał kręgowy, w którym przebiegają rdzeń kręgowy i nerwy. Między trzonami kręgów znajdują się krążki międzykręgowe, czyli elastyczne dyski - jądro miażdżyste otoczone pierścieniem włóknistym. Dyski te są płaskie i okrągłe, a ich rolą jest amortyzacja podczas chodzenia lub biegania. Niestety, wraz z wiekiem lub w wyniku znacznych obciążeń, nie tylko spowodowanych uprawianiem sportu, tracą one swoją elastyczność i zmieniają położenie, wywołując przepuklinę kręgosłupa (błędnie nazywaną jako przepuchlina kręgosłupa). Polega ona na wyciśnięciu znajdującego się wewnątrz dysku fragmentu jądra miażdżystego przez pęknięty lub rozerwany pierścień włóknisty. Dysk przemieszczając się w kierunku kanału kręgowego wywiera nacisk na struktury nerwowe, co powoduje ból, najczęściej odcinka lędźwiowego, a w niektórych przypadkach daje objawy neurologiczne. Ma to niewątpliwie wpływ na tryb życia. Przepukliny kręgosłupa mogą wystąpić w dowolnej części kręgosłupa, najczęściej jednak występują w dolnej, lędźwiowej części pleców. Przepuklina kręgosłupa jest powszechnym problemem medycznym, najczęściej dotykającym osób w wieku od 35 do 50 lat. Nieco rzadziej mamy do czynienia z przepukliną w odcinku szyjnym. Rzadko spotykane są przepukliny w odcinku piersiowym.  

Jakie są objawy przepukliny kręgosłupa?

Przepuklina kręgosłupa objawy ma bardzo charakterystyczne. Na początku zwykle objawy przepukliny kręgosłupa zaczynają się bez wyraźnego powodu. Pacjenci mogą odczuwać dolegliwości w bardzo różny sposób, co zależy głównie od położenia i wielkości przepukliny. Jeśli dysk nie naciska na nerw, pacjent może odczuwać jedynie słaby ból pleców lub w ogóle nie odczuwać bólu. Jeśli występuje ucisk na nerw, typowym objawem staje się ból, a także drętwienie lub osłabienie w obszarze ciała, do którego nerw dociera. Najczęściej występuje podrażnienie nerwu kulszowego (rwa kulszowa). Jest to nacisk na jeden lub kilka nerwów, które powodują ból kręgosłupa, pieczenie, mrowienie i drętwienie, często promieniujące przez pośladek aż do stopy. Przepuklina kręgosłupa objawy może nasilać zwłaszcza w przypadku siedzenia, stania, lub chodzenia. Najczęściej dolegliwość dotyczy jednej strony (prawej lub lewej). Ból odcinka lędźwiowego często opisywany jest przez pacjentów jako bardzo ostry, porównywany nawet do porażenia prądem. Nasilenie dolegliwości bólowych może być spowodowane śmiechem lub kichnięciem, a także niewłaściwą pozycją ciała, jak pochylanie się do przodu i garbienie podczas siedzenia na krześle.

W przypadku odcinka szyjnego przepuklina kręgosłupa może powodować tępy, czasem ostry ból szyi lub między łopatkami, promieniujący w dół ramienia aż do dłoni, sztywność karku. Ból może się nasilać w przypadku niektórych pozycji lub ruchów szyi. Dość rzadko występująca przepuklina odcinka piersiowego daje dolegliwości bólowe z promieniowaniem wzdłuż przebiegu żeber, powodując zaburzenia czucia osłabienia siły mięśniowej kończyn dolnych.

Przyczyny przepukliny kręgosłupa

Wypadnięcie dysku może być wynikiem zarówno wyraźnego urazu, jak i powtarzających się przeciążeń kręgosłupa. Przepuklina kręgosłupa często związana jest z naturalną degeneracją dysku z wiekiem, gdy włókna go tworzące zaczynają słabnąć. W miarę rozwoju tego stanu stosunkowo niewielki ruch odkształcający lub skręcający może spowodować pęknięcie dysku. Niektóre osoby mogą być bardziej podatne na problemy z dyskami od innych. Mogą cierpieć na przepukliny dysków w kilku miejscach wzdłuż kręgosłupa. Badania wykazały, że można mieć też predyspozycje do przepukliny kręgosłupa, gdy problem ten już wystąpił u innych członków rodziny.

Przepuklina kręgosłupa oprócz bólu może powodować groźne objawy neurologiczne m.in.: drętwienie, niedowład lub paraliż mięśni, a także problemy z kontrolowaniem oddawania moczu i stolca. W takiej sytuacji należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem, gdyż w procesie leczenia może być konieczny zabieg chirurgiczny.

Czynniki zwiększające ryzyko rozwoju przepukliny kręgosłupa:

  • wiek - najczęściej dotyka osób w wieku od 35 do 50 lat,
  • płeć - u mężczyzn ryzyko wystąpienia jest dwukrotnie wyższe,
  • otyłość - nadwaga zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia przepukliny,
  • praca fizyczna - wymagająca podnoszenia, ciągnięcia lub pchania ciężkich przedmiotów,
  • palenie papierosów - nikotyna ogranicza przepływ krwi  w okolicy dysków, co przyspiesza ich zwyrodnienie,
  • uwarunkowania genetyczne - dziedziczna tendencja do zwyrodnienia dysków.

Czy można wyleczyć przepuklinę kręgosłupa bez operacji?

Leczenie przepukliny kręgosłupa, w większości przypadków, nie obejmuje zabiegu chirurgicznego. Około 90% osób, które doświadczyło choroby, po około sześciu tygodniach może nie odczuwać objawów lub odczuwać znacznie mniejsze dolegliwości, nawet jeśli nie otrzymają specjalistycznej pomocy medycznej. Objawy ustępują, ponieważ zmieniające się uwodnienie może powodować, że krążek międzykręgowy kurczy się. Mniejszy rozmiar przepukliny kręgosłupa zmniejsza ryzyko podrażnienia korzenia nerwu. Jednak funkcjonowanie z tym bólem, do łatwych nie należy. Dlatego konsultacja lekarska jest wskazana. Badanie fizykalne ma kluczowe znaczenie dla diagnozy. Zazwyczaj obejmuje obserwację pacjenta, sprawdzając zakres ruchów. W kontroli neurologicznej lekarz szuka oznak drętwienia oraz osłabienia czucia nogi i stopy. Jednym z typowych testów przepukliny w odcinku lędźwiowym kręgosłupa jest test Lasegue'a. W tym teście pacjent leży płasko na plecach, a lekarz delikatnie unosi wyprostowaną kończynę dolną aż pacjent poczuje ból. Test uważa się za dodatni, jeśli ból występuje przy uniesieniu kończyn do 50-60 stopni.

Przepuklina kręgosłupa w pierwszy etapie leczenia najczęściej ma charakter zachowawczy. Podstawą w leczeniu choroby jest ograniczenie dotychczasowej aktywności przez kilka dni do kilku tygodni. W sytuacji, gdy przepuklina powoduje skurcz mięśni dolnej części pleców, można ten nagły ból próbować złagodzić. Wskazany jest odpoczynek, leżenie płasko na plecach z poduszką pod kolanami. Czasem stosowanie ciepła może pomóc w złagodzeniu bolesnych skurczów mięśni. Poleca się poduszki podgrzewane (termofory), gorące kompresy oraz gorącą kąpiel. Jeśli chodzi o leżenie w łóżku, to tego typu odpoczynek w przypadku silnego bólu zwłaszcza w odcinku lędźwiowym najlepiej jest ograniczyć do jednego lub dwóch dni. Dłuższe leżenie może doprowadzić do sztywności i jeszcze większego bólu. Jeśli ból kręgosłupa jest łagodny, lekarz może podać niesteroidowe leki przeciwzapalne jak np. Ibuprofen lub Naproksen. Na pomoc może przyjść również fizjoterapeuta, który pokaże ćwiczenia rehabilitacyjne i nauczy bezpiecznie wykonywać zwykłe czynności, jak chodzenie, czy podnoszenie przedmiotów z ziemi. Pacjenci odczuwają poprawę dolegliwości bólowych w czasie od kilku dni do kilku tygodni od pojawienia się pierwszych objawów.

Bardzo ważne w przypadku przepukliny kręgosłupa jest rozpoznanie. Najczęściej wykorzystywaną techniką jest rezonans magnetyczny (MRI), który zapewnia wnikliwą ocenę obszaru kręgosłupa lędźwiowego, pokazując, gdzie wystąpiła przepuklina i które nerwy są dotknięte. Przepukliny dysku natomiast nie można zobaczyć na zdjęciu rentgenowskim. RTG kręgosłupa jest wykonywany w celu znalezienia innych przyczyn bólu lub pośredniej oceny przestrzeni w której znajdują się dyski.

Operacja przepukliny kręgosłupa

Jeśli przepuklina kręgosłupa powoduje ból i inne objawy w odcinku lędźwiowym, które utrzymują się po sześciu tygodniach od rozpoczęcia leczenia zachowawczego, rozważa się leczenie operacyjne. Operację zaleca się również, gdy występuje silny ból lub drętwienie, a pacjent ma trudności ze staniem na nogach i chodzeniem, niezależnie od czasu trwania dolegliwości. Operacja przepukliny kręgosłupa odcinka lędźwiowego ma wysoki wskaźnik powodzenia. Jej celem jest spowodowanie, aby przepuklina kręgosłupa przestała naciskać i drażnić nerwy, powodując ból. Procedura, która nazywa się dyscektomią, polega na usunięciu część przepukliny dysku. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu ogólnym. Pacjent leży na stole operacyjnym twarzą w dół. Chirurg wykonuje małe nacięcie skóry, a następnie odciąga mięśnie od kręgosłupa. Przepuklina krążka międzykręgowego i wszelkie luźne kawałki są usuwane, aby przestały naciskać na nerw.

U zdecydowanej większość pacjentów po dyscektomii nie występują żadne powikłania. Rzadko zdarzają się jednak krwawienia, zakażenia lub uszkodzenia nerwu. Możliwe jest również, że dysk ponownie pęknie i spowoduje objawy bólowe. Po zabiegu pacjenci bardzo szybko mogą wstać z łóżka i chwilę pospacerować. Większość z nich wraca do domu w ciągu 24-48 godzin po operacji. Po wyjściu ze szpitala, przez pierwsze 4-6 tygodni, należy unikać dłuższego siedzenia, pochylania się do przodu i oczywiście podnoszenia przedmiotów z podłoża. Ważnym etapem powrotu do pełnej sprawności jest rehabilitacja. Należy skontaktować się z fizjoterapeutą, który po sprawdzeniu danych osobowych i wypisu ze szpitala, przygotuje harmonogram ćwiczeń. Po operacji i przejściu całej rehabilitacji, przepuklina kręgosłupa nie powinna już powodować bólu.

 

Rafał Czepułkowski
konsultacja merytoryczna Dr n.med. ŁUKASZ BARTOCHOWSKI Ortopeda Rehasport w Poznaniu
Data dodania 08.06.2020
Data ostatniej aktualizacji 08.06.2020