Rwa udowa

Autor: RAFAŁ CZEPUŁKOWSKI
Konsultacja merytoryczna: ŁUKASZ BARTOCHOWSKI
Data dodania 05.09.2025
Data ostatniej aktualizacji 17.02.2026

Spis treści:

Rwa udowa to zespół korzeniowy wynikający z podrażnienia lub ucisku korzeni nerwowych L2–L4 tworzących nerw udowy. Objawia się bólem promieniującym z odcinka lędźwiowo-krzyżowego do przedniej części uda i kolana oraz zaburzeniami czucia w przedniej i przyśrodkowej części uda. Najczęstszą przyczyną jest wypuklina lub przepuklina jądra miażdżystego na poziomie L2–L4 oraz zmiany zwyrodnieniowe takie jak osteofity, pogrubienie więzadeł i stenoza kanału kręgowego. Do ucisku prowadzą także niewłaściwe napięcie mięśnia biodrowo-lędźwiowego, urazy, stany zapalne oraz zmiany pourazowe w obrębie miednicy lub jamy brzusznej.
Rwa udowa

Spis treści:

Najważniejsze informacje

  • Rwa udowa to ucisk lub podrażnienie korzeni L2–L4 tworzących nerw udowy.
  • Objawy: ból promieniuje do przedniej części uda i kolana, z drętwieniem i mrowieniem.
  • Diagnostyka: wywiad, badanie neurologiczne, MRI; uzupełniająco CT, RTG i EMG.
  • Leczenie: NLPZ i leki przeciwbólowe, rehabilitacja i fizykoterapia; w ciężkich przypadkach operacja.

Jakie są przyczyny rwy udowej?

Rwa udowa zaliczana jest do tzw. zespołów korzeniowych, a jej istotą jest podrażnienie lub ucisk na korzenie nerwowe (L2–L4), które tworzą nerw udowy i odpowiadają za unerwienie przedniej części uda oraz częściowo kolana. W wielu przypadkach najczęstszą przyczyną jest wypuklina lub przepuklina jądra miażdżystego międzykręgowego, na poziomie L2–L4, wraz ze zmianami zwyrodnieniowymi, takimi jak osteofity, pogrubienie więzadeł czy stenoza kanału kręgowego. Dodatkowo, do czynników mechanicznych i strukturalnych doprowadzających do ucisku należy m.in. niewłaściwe napięcie mięśnia biodrowo‑lędźwiowego, urazy kręgosłupa, stany zapalne, a także przebieg urazowy w obrębie miednicy lub jamy brzusznej, które fizycznie zaburzają przestrzeń dla korzeni nerwowych, wyjaśnia ortopeda Rehasport Łukasz Bartochowski (specjalizuje się w ortopedii, a jego szczególne zainteresowania medyczne dotyczą leczenia chorób kręgosłupa).

Do wystąpienia rwy udowej również czynniki metaboliczne i ogólnoustrojowe, takie jak cukrzyca, predysponują do uszkodzenia nerwów – powodując neuropatię lub zmiany w mikrokrążeniu nerwu, co zwiększa wrażliwość na ucisk. Nie bez znaczenia są także styl życia i czynniki biomechaniczne – długotrwałe siedzenie, przeciążenia fizyczne, otyłość, siedzący tryb życia, a nawet intensywne treningi prowadzące do przeciążenia struktur kręgosłupa i mięśni przykręgosłupowych. Ponadto etiologia jest też idiopatyczna, gdy konkretna przyczyna pozostaje nieznana.

Jakie są objawy rwy udowej?

  1. Ból i dolegliwości czuciowe
    Charakter bólu: zwykle ostry, rwący, palący lub elektryczny – pacjenci opisują go jako „prąd” przelatujący przez przednią część uda. Lokalizacja - zaczyna się w odcinku lędźwiowo‑krzyżowym i promieniuje do przedniej części uda, kolana, wewnętrznej części łydki aż do stopy.
  2. Zmiany czucia (parestezje)
    Objawy sensoryczne: drętwienie, mrowienie, pieczenie, kłucie – w przedniej i przyśrodkowej części uda, obejmujące kolano lub łydkę. Obniżone czucie: osłabienie czucia dotyku w obszarze unerwianym przez nerw udowy – głównie przednia i przyśrodkowa część uda oraz część łydki.
  3. Zaburzenia ruchowe i osłabienia mięśniowe
    Niedowład lub paraliż: osłabienie prostowania kolana, trudność w uginaniu w biodrze – wynika z uszkodzenia unerwienia mięśnia czworogłowego uda i biodrowo-lędźwiowego. Osłabienie chodu: niestabilność stawu kolanowego - uczucie „podsuwania się” kolana lub “uślizgu” podczas stawiania kroku. Zanik mięśnia czworogłowego uda: w skrajnych przypadkach, przy przedłużonym ucisku – widoczny zanik tego mięśnia.
  4. Zaburzenia odruchów i napięcia mięśniowego
    Zniesienie odruchu kolanowego: osłabiony lub brak odruchu na ucisk w okolicy kolana (typu kolanowego). Wzmożone napięcie mięśni przykręgosłupowych: obserwowane jako reakcja obronna na ból i uszkodzenie nerwu. Odruchowe skrzywienie kręgosłupa: pacjent przyjmuje asymetryczną postawę, unikając bólu.
  5. Objaw Mackiewicza
    Specyficzny test diagnostyczny: ból w przedniej części uda pojawiający się podczas biernego zgięcia kolana, gdy pacjent leży na brzuchu lub boku.
  6. Objawy alarmowe (w ciężkich przypadkach)
    Paraliż mięśni: całkowita utrata funkcji mięśniowej w kończynie dolnej. Zaburzenia czucia: nasilone, obejmujące szeroki obszar, nie tylko kończynę - sygnał alarmowy. Zaburzenia funkcji pęcherza i jelit: niemożność kontrolowania mikcji i defekacji – wskazuje na poważne uszkodzenia neurologiczne i wymaga pilnej interwencji medycznej.

Rwa udowa

Jak diagnozuje się rwę udową?

Diagnozowanie rwy udowej opiera się przede wszystkim na dokładnym wywiadzie lekarskim oraz badaniu neurologicznym i ortopedycznym. Lekarz ocenia lokalizację i charakter bólu, sprawdza siłę mięśniową, zakres ruchu, odruch kolanowy oraz obecność charakterystycznych objawów, takich jak objaw Mackiewicza (ból przy biernym zgięciu kolana w pozycji leżącej). W celu potwierdzenia rozpoznania i ustalenia przyczyny rwy udowej wykonuje się badania obrazowe – rezonans magnetyczny (MRI), rzadziej tomografię komputerową (CT) lub RTG, które pozwalają uwidocznić zmiany w kręgosłupie i korzeniach nerwowych. Uzupełniająco można zastosować badania elektrofizjologiczne, takie jak EMG (elektromiografia), które oceniają funkcję nerwu udowego. Całość diagnostyki ma na celu nie tylko potwierdzenie obecności rwy udowej, ale także wykluczenie innych schorzeń dających podobne objawy.

Dane statystyczne:

  • Rwa kulszowa jest częsta: około 1–5% populacji rocznie, a 10–40% osób jej doświadcza w ciągu życia.
  • Rwa udowa jest wyraźnie rzadsza niż kulszowa – typowo znacznie poniżej 1% populacji (orientacyjnie ~0,03–0,5% przy przeliczeniu z danych o radikulopatii i częstości „górnych” przepuklin).
  • W praktyce klinicznej większość „rwy” pochodzi z dolnych poziomów L4/5 i L5/S1, co tłumaczy, dlaczego objawy kulszowe dominują, a obraz „udowy” jest dużo rzadszy.

Jak leczyć rwę udową?

Leczenie rwy udowej jest złożone i obejmuje zarówno metody zachowawcze, jak i – w cięższych przypadkach – interwencje chirurgiczne. Podstawą terapii w fazie ostrej jest farmakoterapia: stosuje się leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (NLPZ), preparaty zmniejszające napięcie mięśniowe oraz, w razie silnego bólu, krótko działające blokady sterydowe podawane w okolice korzeni nerwowych. Dawki określa ortopeda prowadzący. 

Bardzo istotna jest również rehabilitacja – odpowiednio dobrane ćwiczenia rozciągające i wzmacniające mięśnie brzucha oraz pleców pomagają odciążyć kręgosłup i zmniejszyć ucisk na nerw udowy. Fizjoterapia obejmuje zabiegi fizykalne, takie jak laseroterapia, krioterapia czy elektroterapia, które wspomagają redukcję stanu zapalnego i napięcia mięśniowego. W przypadku przewlekłych dolegliwości lub braku poprawy mimo leczenia zachowawczego rozważa się leczenie operacyjne – w postaci usunięcia przepukliny jądra miażdżystego lub odbarczenia kanału kręgowego. Kluczowe jest również wyeliminowanie czynników ryzyka, takich jak nadwaga czy brak aktywności fizycznej, aby zmniejszyć ryzyko nawrotów choroby.

Przykładowe ćwiczenia:

  • Ślizg nerwu udowego - w leżeniu na brzuchu ugnij kolano jednej nogi (stopa ku górze) noga robi wyprost wracając w kierunku podłoża z jednoczesnym poniesieniem głowy. Następnie ponownie zginamy nogę w kolanie i opuszczamy głowę; 8–10 powtórzeń.
  • Rozciąganie zginaczy biodra/biodrowo-lędźwiowego (klęk wykroczny): ustaw miednicę neutralnie i przesuń biodra w przód; 20–30 sek. × 2–3 powtórzeń.

Jak uniknąć rwy udowej?

Profilaktyka rwy udowej opiera się przede wszystkim na utrzymaniu kręgosłupa i mięśni w dobrej kondycji oraz minimalizowaniu czynników ryzyka jej nawrotu. Kluczową rolę odgrywa regularna aktywność fizyczna – szczególnie ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha, grzbietu i pośladków, które stabilizują odcinek lędźwiowy i zmniejszają przeciążenia kręgosłupa. Równie ważna jest prawidłowa ergonomia w pracy i życiu codziennym – unikanie długotrwałego siedzenia w jednej pozycji, dbanie o właściwe podparcie kręgosłupa oraz prawidłowe techniki podnoszenia ciężarów (z ugiętymi kolanami, a nie przy prostych nogach).

Istotnym elementem profilaktyki jest także utrzymanie prawidłowej masy ciała, ponieważ otyłość zwiększa nacisk na struktury kręgosłupa. Dodatkowo zaleca się wprowadzenie krótkich przerw w pracy siedzącej, rozciąganie mięśni biodrowo-lędźwiowych i unikanie nagłych, gwałtownych ruchów. Takie działania nie tylko zmniejszają ryzyko wystąpienia rwy udowej, ale również wspierają ogólną kondycję kręgosłupa i całego układu ruchu.

Należy pamiętać, iż materiał ten ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej ani podstawy do samodzielnej diagnozy lub leczenia. W przypadku dolegliwości lub wątpliwości skonsultuj się z lekarzem (np. ortopedą) lub fizjoterapeutą.

Powiązane artykuły:

Poznaj inne możliwe przyczyny powodujące dolegliwości kręgosłupa.

Bibliografia:

Autor
RAFAŁ CZEPUŁKOWSKI
RAFAŁ CZEPUŁKOWSKI

Specjalista do spraw content marketingu, dziennikarz sportowy i medyczny. Redaktor naczelny magazynu „Poradnik Zdrowie i Sport”, członek Dziennikarskiego Klubu Promocji Zdrowia, współtwórca wielu artykułów medycznych z zakresu ortopedii i urazowości w sporcie.

Czytaj więcej
Konsultacja merytoryczna
ŁUKASZ BARTOCHOWSKI
ŁUKASZ BARTOCHOWSKI

Lekarz w klinice Rehasport, specjalizuje się w ortopedii i traumatologii narządu ruchu z ukierunkowaniem na leczenie chorób kręgosłupa. Szczególną uwagę poświęca dwóm schorzeniom: kręgozmykowi oraz kręgoszczelinie. Wykonuje m. in. zabiegi ALIF, artroplastykę lędźwiową i szyjną.

Czytaj więcej