Zapalenie kaletki łokciowej

Najważniejsze informacje

• Zapalenie kaletki łokciowej: obrzęk nad wyrostkiem łokciowym, ból przy ucisku i ruchu.
• Septyczne: zaczerwienienie, gorączka, ropa; aseptyczne: obrzęk i ból bez cech zakażenia.
• Diagnostyka: wywiad i badanie, USG, punkcja płynu kaletki z analizą laboratoryjną.
• Bursektomia: nawracające lub przewlekłe zapalenie, brak reakcji na antybiotykoterapię, zwapnienia.

Gdzie umiejscowiona jest kaletka łokciowa i jaką pełni funkcję?

Kaletka łokciowa to niewielki, wypełniony płynem woreczek zlokalizowany pomiędzy skórą a wyrostkiem łokciowym kości łokciowej, czyli jest najbardziej wystającą częścią łokcia. Jej główną funkcją jest zmniejszanie tarcia i ochrona tkanek miękkich przed urazami mechanicznymi, szczególnie podczas ruchów zginania i prostowania stawu łokciowego. Działa jak naturalna „poduszka”, amortyzując naciski i umożliwiając płynny ruch skóry względem kości. Dzięki niej codzienne czynności, takie jak opieranie łokci na blacie czy podpieranie się rękami, nie powodują bólu ani uszkodzeń tkanek.

Jakie są przyczyny zapalenia kaletki łokciowej?

Najczęściej:

• Urazy mechaniczne – powtarzający się ucisk lub uderzenia w okolicę łokcia (np. długotrwałe opieranie się na twardych powierzchniach) prowadzą do podrażnienia i stanu zapalnego kaletki.
• Przeciążenia zawodowe lub sportowe – częste wykonywanie ruchów zginania i prostowania łokcia, np. u sportowców, pracowników fizycznych czy muzyków, prowadzą do mikrourazów i stanu zapalnego.
• Zmiany zwyrodnieniowe – zaostrzenie zmian zwyrodnieniowych wyrostka łokciowego np. złamanie osteofitu wyrostka łokciowego

Rzadziej:

• Infekcje bakteryjne – drobnoustroje (najczęściej Staphylococcus aureus) dostają się do kaletki przez skaleczenie, otarcie lub ukłucie skóry, prowadząc do ropnego zapalenia.
• Choroby zapalne – schorzenia autoimmunologiczne, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów czy dna moczanowa, powodują przewlekły stan zapalny kaletek stawowych, w tym kaletki łokciowej.
• Inne czynniki – nieprawidłowa postawa ciała, wady anatomiczne, a także otyłość zwiększają ryzyko przeciążenia struktur stawu łokciowego, w tym kaletki.

Czy to jest septyczne czy aseptyczne zapalenie kaletki łokciowej?

Aseptyczne zapalenie kaletki łokciowej to stan zapalny niezwiązany z infekcją – wywołany urazem, przeciążeniem lub chorobą zapalną, a objawia się obrzękiem i bólem bez cech zakażenia. Natomiast septyczne zapalenie kaletki powstaje na skutek zakażenia bakteryjnego i wiąże się z zaczerwienieniem skóry, gorączką, silnym bólem oraz obecnością ropy w kaletce, wymagając pilnej interwencji medycznej - wyjaśnia ortopeda Rehasport Jakub Stefaniak.

• ~0,01% populacji – szacowana częstość występowania.
• ≥0,01% rocznie (≥10/100 000/rok) – minimalna roczna zapadalność.
• Mężczyźni ~80% przypadków / M:K ≈ 4:1.
• Zakaźne: ~20–33%, niezakaźne: ~67–80%.
• W populacji „wysokiej ekspozycji” (wojsko): 0,029%/rok ogółem, do 0,097%/rok w jednostkach bojowych.

Jakie są objawy zapalenia kaletki łokciowej?

• Obrzęk w okolicy łokcia – jest to pierwszy zauważalny objaw; kaletka wypełnia się płynem i tworzy widoczne uwypuklenie nad wyrostkiem łokciowym.
• Ból – ma różne nasilenie: od tępego dyskomfortu po ostry ból, nasilający się przy ucisku lub ruchach stawu łokciowego.
• Ograniczenie ruchomości – w wyniku obrzęku i bólu pojawia się sztywność i utrudnienie pełnego prostowania lub zginania łokcia.
• Zaczerwienienie i ocieplenie skóry – szczególnie w zapaleniu septycznym, kiedy dochodzi do reakcji zapalnej z udziałem układu odpornościowego.
• Gorączka i ogólne złe samopoczucie – objawy ogólnoustrojowe występują w przypadku zakażenia kaletki i wskazują na konieczność pilnego leczenia.

Jak przebiega diagnostyka zapalenia kaletki łokciowej?

Diagnostyka zapalenia kaletki łokciowej rozpoczyna się od dokładnego wywiadu lekarskiego oraz badania fizykalnego. Lekarz ocenia wygląd i obrzęk łokcia, sprawdza bolesność przy dotyku, zakres ruchomości oraz objawy ogólne, takie jak gorączka. Wykonuje się punkcję płynu kaletki – ocena wyglądu płynu pomaga w odróżnieniu zapalenia septycznego od aseptycznego, a pobranie płynu do analizy laboratoryjnej pomaga określić, czy doszło do zakażenia bakteryjnego i jaki drobnoustrój je wywołał.

Dodatkowo, pomocne są badania obrazowe – ultrasonografia (USG), która daje ocenę ilości płynu i obecności zmian zapalnych, a także zdjęcie RTG, aby wykluczyć inne schorzenia, jak złamania czy zmiany kostne (np. osteofit wyrostka łokciowego). W przewlekłych lub nawracających przypadkach lekarz zleca badania reumatologiczne lub badania krwi, np. OB, CRP czy poziom kwasu moczowego, by wykluczyć choroby ogólnoustrojowe, takie jak dna moczanowa czy RZS.

Jak leczy się zapalenie kaletki łokciowej?

Leczenie nieoperacyjne zapalenia kaletki łokciowej zależy od jego przyczyny i nasilenia objawów. W przypadku postaci aseptycznej wystarcza odpoczynek, unikanie ucisku na łokieć, stosowanie zimnych okładów oraz leków przeciwzapalnych, które łagodzą ból i zmniejszają stan zapalny. Pomocne jest również unieruchomienie stawu na krótki czas za pomocą opaski elastycznej lub ortezy. Lekarz zaleca także punkcję kaletki w celu usunięcia nadmiaru płynu i zmniejszenia ciśnienia, jednoczesnym podaniem glikokortykosteroidu. W przypadku zakażenia (postać septyczna), leczenie zachowawcze obejmuje także antybiotykoterapię doustną lub dożylną, w zależności od ciężkości stanu. Regularna kontrola lekarska jest istotna, aby ocenić skuteczność terapii i zapobiec nawrotom lub przewlekłości zapalenia.

Kiedy wprowadza się chirurgiczne wycięcie kaletki?

Chirurgiczne wycięcie kaletki, czyli bursektomia, jest stosuje się wtedy, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi oczekiwanych rezultatów lub gdy zapalenie ma charakter nawracający albo przewlekły. Zabieg jest również wskazany w przypadku septycznego zapalenia kaletki, które nie reaguje na antybiotykoterapię lub gdy dochodzi do nawrotów infekcji pomimo leczenia. Inną przesłanką do operacji jest obecność dużej, bolesnej kaletki z grubymi ścianami lub zwapnieniami, które powodują stały dyskomfort i ograniczają ruchomość stawu. Celem bursektomii jest trwałe usunięcie zmienionej zapalnie kaletki, co pozwala na pełny powrót do sprawności i znaczne zmniejszenie ryzyka nawrotów.

Ile trwa leczenie zapalenia kaletki łokciowej?

Czas leczenia zapalenia kaletki łokciowej zależy od przyczyny, nasilenia objawów i zastosowanej terapii. W przypadku łagodnych, aseptycznych postaci, poprawa nastąpi już po kilku dniach stosowania leczenia zachowawczego, a pełne wyleczenie trwa od 1 do 3 tygodni. Jeśli dochodzi do zakażenia (postać septyczna), leczenie potrwa dłużej – od kilku tygodni, zwłaszcza jeśli konieczna jest antybiotykoterapia lub interwencja chirurgiczna. W przewlekłych lub nawracających przypadkach czas leczenia się wydłuża do kilku miesięcy, szczególnie gdy konieczne jest wycięcie kaletki i późniejsze przeprowadzenie rehabilitacji. Regularne monitorowanie przez lekarza pozwala dostosować leczenie i skrócić czas rekonwalescencji.

Należy pamiętać, iż materiał ten ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej ani podstawy do samodzielnej diagnozy lub leczenia. W przypadku dolegliwości lub wątpliwości skonsultuj się z lekarzem (np. ortopedą) lub fizjoterapeutą.

Powiązane artykuły:

Poznaj inne możliwe urazy i kontuzje łokcia.

Bibliografia:

• National Library of Medicine - Olecranon Bursitis - Jon Pangia; Tara J. Rizvi. - June 12, 2023.
• Web MD - What Is Olecranon Bursitis? - Written by WebMD Editorial ContributorsMedically Reviewed by David Zelman, MD on September 06, 2024
• Medical News Today - What causes a painless buildup of fluid on the elbow? - Medically reviewed by Avi Varma, MD, MPH, AAHIVS, FAAFP — Written by Emily Cronkleton — Updated on February 17, 2025