Choroba Osgood-Schlattera u młodych sportowców

Najważniejsze informacje

• Choroba Osgood-Schlattera to przeciążeniowy stan zapalny guzowatości kości piszczelowej pod rzepką.
• Objawy: ból pod kolanem przy bieganiu i skakaniu, utykanie, tkliwość i ocieplenie skóry.
• Diagnozę stawia ortopeda na podstawie wywiadu i badania kolana; RTG wykonuje się do wykluczeń.
• Leczenie: ograniczenie aktywności, okłady z lodu, żele i doustne leki przeciwzapalne, rehabilitacja uda.

Co to jest choroba Osgood-Schlattera?

Historyczna nazwa choroby Osgood-Schlattera to jałowa martwica guzowatości kości piszczelowej. Obecnie wiemy, że to schorzenie z grupy chorób przeciążeniowych, a nie jak wcześniej sądzono martwica niedokrwienna. Przyczyną bólu kolana u aktywnej fizycznie młodzieży jest właśnie choroba Osgood-Schlattera. Jest to stan zapalny guzowatości kości piszczelowej, który przebiega z miejscowym bólem i obrzękiem. Lokalizacja dolegliwości jest dość charakterystyczna. Jest to miejsce, gdzie więzadło rzepki łączy się z kością piszczelową (z przodu kolana tuż pod rzepką).

Szczególnie narażone na chorobę Osgood-Schlattera są dzieci uprawiające sporty wymagające dużo biegania i skakania - np. piłka nożna, koszykówka, lekkoatletyka - wyjaśnia ortopeda Rehasport Michał Borys. W większości przypadków odpoczynek, modyfikacja treningu i ćwiczenia rozciągające, a także dostępne leki bez recepty złagodzą ból i umożliwią powrót do codziennych zajęć.

Jakie są przyczyny choroby Osgood-Schlattera?

Choroba Osgood-Schlattera, określana jako jałowa martwica kości piszczelowej, rozwija się u młodych osób w wieku 8-15 lat (u dziewczynek nieco szybciej niż u chłopców), które prowadzą sportowy tryb życia i przechodzą okres gwałtownego wzrostu. W tym czasie niektóre ścięgna i mięśnie, dotyczy również mięśnia czworogłowego uda, rosną szybko i nie zawsze w tym samym tempie. Kości dzieci, w pobliżu ich końców, posiadają obszar zwany płytką wzrostu. To w tym miejscu kość przyrasta na długość, a gdy dziecko dojrzeje, płytki wzrostu zarastają i tworzą dojrzałą kość.

Płytki wzrostowe pokrywają się z miejscami przyczepu więzadeł oraz ścięgien łączących mięśnie z kośćmi. Tak samo jest w przypadku guzowatości kości piszczelowej, do której poprzez więzadło rzepki oraz rzepkę przyczepia się bardzo silna grupa mięśni, w tym mięśnia czworogłowego uda, stanowiąca aparat wyprostny kolana. Taka powtarzająca się trakcja za delikatną i bardzo podatną na przeciążenia guzowatość piszczeli, prowadzi do miejscowego stanu zapalnego w okolicy przyczepu więzadła rzepki.

Choroba Osgood-Schlattera - jak rozpoznać objawy ?

Do typowych objawów choroby Osgooda-Schlattera należą: ból guzowatości kości piszczelowej (Pacjenci określają go jako ból pod kolanem) nasilający się podczas ćwiczeń o dużym obciążeniu (takich jak bieganie lub skakanie), utykanie podczas lub po wysiłku fizycznym, miejscowa tkliwość, zwiększone ocieplenie skóry nad obrzękniętą guzowatością kości piszczelowej. Nasilenie dolegliwości różni się w zależności od pacjenta. Niektóre osoby odczuwają niewielki ból w okolicy stawu kolanowego, podczas gdy inni doświadczają długotrwałego bólu, który utrudnia wykonywanie jakiejkolwiek aktywności fizycznej. Taki dyskomfort występuje okresowo i trwa od kilku tygodni do nawet dwóch lat.

Dane statystyczne

• Prewalencja u nastolatków 12–15 lat: 9,8% (chłopcy 11,4%, dziewczęta 8,3%).
• Objawy obustronne (oba kolana): 20–30% przypadków.
• Utrzymywanie się objawów do dorosłości: 10% pacjentów.
• Młodzież uprawiająca sport: prewalencja 13% vs 6,7% u niesportujących.
• W piłce nożnej (12–15 lat): Osgood-Schlatter to 13,6% wszystkich patologii kolana.

Jak rozpoznaje się chorobę Osgood-Schlatter?

Diagnozę choroby Osgood-Schlattera może postawić lekarz ortopeda na podstawie wywiadu oraz badania fizykalnego. Lekarz sprawdza kolano dziecka pod kątem ograniczeń ruchowych, miejscowego obrzęku, bólu, ewentualnie zaczerwienienia w obrębie guzowatości kości piszczelowej. Już to zapewnia lekarzowi wystarczającą ilość informacji do postawienia właściwej diagnozy, czy jest to choroba Osgooda-Schlattera. Warto wykonać również badanie RTG kolana, aby wykluczyć inne potencjalne przyczyny wyżej wymienionych dolegliwości.

Jak leczy się chorobę Osgood-Schlatter?

Zalecany odpoczynek

Leczenie choroby Osgooda-Schlattera jest skoncentrowane na doraźnym zmniejszeniu dolegliwości bólowych pacjenta i wdrożeniu działań profilaktycznych mających na celu zmniejszenie ryzyka nawrotów. Ograniczenie aktywności fizycznej powinno wystarczyć aby zminimalizować dyskomfort okolicy kości piszczelowej i więzadła rzepki odczuwany przez dziecko. U niektórych pacjentów taka przerwa od aktywności fizycznej trwa nawet kilka miesięcy. Dodatkowo wdrożyć należy działania miejscowe, zmniejszające obrzęk i ból. W tym celu zaleca się okłady z lodu oraz żele z lekiem przeciwzapalnym. U pacjentów, u których wystąpiła choroba Osgood-Schlattera z cięższym przebiegiem, lekarz zaleca również przyjmowanie leków przeciwzapalnych doustnie.

Wskazana rehabilitacja

Gdy pierwsze dolegliwości ustąpią, dalszy proces leczenia wspomaga się rehabilitacją stawu kolanowego. Podstawą są ćwiczenia rozciągające i wzmacniające mięśnie uda. Pomocna jest terapia manualna. U większości pacjentów choroba Osgooda-Schlattera ma przebieg okresowy i dolegliwości mogą nawracać. Objawy ustępują całkowicie, gdy dziecko zakończy wzrost, tj. w wieku około 14 lat dla dziewcząt i 16 lat dla chłopców. Choroba Osgood-Schlattera nie powoduje żadnych długotrwałych konsekwencji. Po ustąpieniu choroby możliwy jest powrót do normalnych obciążeń treningowych.

Pamiętaj, iż materiał ten ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej ani podstawy do samodzielnej diagnozy lub leczenia. W przypadku dolegliwości lub wątpliwości skonsultuj się z lekarzem (np. ortopedą) lub fizjoterapeutą.

Powiązane artykuły:

Inne możliwe przypadki ortopedii dziecięcej.

Bibliografia:

• National Library of Medicine - Osgood Schlatter Disease - James M. Smith; Matthew Varacallo.
• Healthline - Osgood-Schlatter Disease - Medically reviewed by William Morrison, M.D. — By Jaime Herndon, MS, MPH, MFA — Updated on August 14, 2018
• Ortho Bullets - Osgood Schlatter's Disease (Tibial Tubercle Apophysitis) - Colin Woon MD - 2021