Ganglion - przyczyny, leczenie

Najważniejsze informacje

• Ganglion (torbiel galaretowata) to twardy guzek przy stawie lub ścięgnie z gęstą mazią.
• Ganglion powstaje z nadmiernej produkcji płynu stawowego w stawie lub pochewce ścięgna.
• Diagnoza: wywiad i badanie ortopedy oraz USG potwierdzające płynną zawartość torbieli.
• Leczenie: odciążanie, farmakoterapia, masaż, punkcja z aspiracją, wycięcie torbieli.

Czym jest ganglion?

Ganglion to powstający w okolicy stawów i ścięgien, twardy galaretowaty guzek wypełniony gęstą, lepką, bezbarwną, przezroczystą, galaretowatą substancją. Torbiele te nie są nowotworowe i w większości przypadków są nieszkodliwe - wyjaśnia ortopeda Rehasport Marek Stawniak. Występują w wielu lokalizacjach, rozwijają się w okolicy nadgarstka, choć pojawiają się również w innych stawach. Gangliony powstają w wyniku produkcji nadmiernej ilości płynu stawowego wewnątrz stawu lub w pochewce otaczającej ścięgna.

Od strony fizjologicznej, obecność treści płynowej w jamie stawu jest pożądana, ponieważ zapobiega tarciu powierzchni kostnych oraz chrzęstnych o siebie. Jednakże jej nadmiar powoduje wzrost ciśnienia, rozciąganie torebki, a w konsekwencji powstanie zachyłka, a przez to guzka widocznego pod skórą w okolicy stawu. Taka galaretowata torbiel nie daje się odprowadzić, ponieważ tkanka łączna wyściełająca jamę wytwarza zastawkę, która umożliwia tylko jednostronny przepływ płynu.

Ganglion szybko pojawia się i znikać, a także zmienia swój rozmiar. Wiele torbieli tego typu nie wymaga leczenia. Jednak jeśli ganglion nadgarstka boli, wpływa na funkcjonowanie i znaczne ograniczenie ruchomości stawu lub jeśli od strony estetycznej źle wygląda, dostępnych jest kilka opcji leczenia. Warto jednak pamiętać o odpowiedniej profilaktyce, gdyż schorzenie już zaleczone potrafi nawracać.

Gdzie występuje ganglion?

Gangliony powstają teoretycznie wszędzie, zwłaszcza w okolicy stawu narażonego na wielokrotne urazy lub przeciążenia (okolice torebek stawowych). Lokalizują się na grzbietowej powierzchni nadgarstka np. jako wynik intensywnej pracy przy komputerze (ganglion nadgarstka). W dzisiejszych czasach staw ten jest jednym z najbardziej narażonych na codzienne przeciążenia.

U osób aktywnych fizycznie gangliony spotykane są również w okolicach stawu kolanowego i na stopach (ganglion na stopie), gdzie powstają po narażeniu na kontuzje. Powodują ból, a także imitować inne dolegliwości – zespół kanału nadgarstka lub torbiel Bakera. Ta druga przypadłość jest podejrzewana, gdy zmiany znajdują się w okolicy podkolanowej i powodują ból stawu kolanowego.

Dane statystyczne

• „Ganglion to zmiana guzowata ręki: odpowiada za 60–70% guzów tkanek miękkich dłoni i nadgarstka.”
• „Dotyczy kobiet (ok. 3×liczniej) oraz osób w wieku 20–40 lat.”
• „Pojawia się na grzbiecie nadgarstka – ta lokalizacja stanowi około 60–70% ganglionów tej okolicy.”

Główne występowanie

• ganglion nadgarstka (ganglion na nadgarstku),
• ganglion na palcach dłoni,
• ganglion kolana,
• ganglion na łokciu,
• ganglion na stopie.

Dlaczego pojawia się ganglion?

Chociaż dokładna przyczyna powstawania ganglionów nie jest w pełni zrozumiała, istnieje kilka teorii oraz czynników, które przyczyniają się do ich rozwoju.

• Niewielkie urazy lub przeciążenia stawów prowadzą do powstawania torbieli. Uszkodzenie powoduje wyciek płynu stawowego, który gromadzi się i tworzy ganglion.
• Badania sugerują, że torbiele powstają w wyniku nieprawidłowości w strukturze stawu, które pozwalają płynowi stawowemu wyciekać i gromadzić się w torbielach.
• U osób starszych gangliony są związane z chorobami zwyrodnieniowymi stawów.
• Zapalenie ścięgien w okolicach stawu również są czynnikiem sprzyjającym powstawaniu ganglionu.
• Istnieje teoria, że predyspozycje genetyczne mogą odgrywać pewną rolę w rozwoju ganglionów, chociaż wymaga to dalszych badań.

Warto dodać, że gangliony pojawiają się bez oczywistej przyczyny, osoby są bardziej podatne na ich rozwój niż inne. Występują u młodych osób w wieku od 20 do 40 lat, a kobiety są bardziej narażone na tę chorobę niż mężczyźni.

Jakie objawy ma ganglion?

Ganglion jest wypełniony galaretowatą zawartością, stąd inna jego nazwa - torbiel galaretowata. Jest zarówno bezbolesny, jak i powoduje dyskomfort i ból, który jest przewlekły i nasilać się podczas ruchu stawów. Możliwy jest pewien stopień bólu, szczególnie po ostrym lub powtarzającym się urazie. Gangliony są różnej wielkości - czasem jest tak mały, że jest wyczuwalny tylko palpacyjnie, a innym razem jest sporą zmianą wyraźnie wystającą ponad powierzchnię skóry. Mimo sporych często rozmiarów, jest przesuwalny wobec podłoża. Chociaż zawartość torbieli powstaje z płynu stawowego, jest od niego gęstsza, gdyż w czasie formowania się ganglionu, woda ulega częściowej resorpcji. Narośl jest dość twarda i mocno wypukła, co stanowi problem natury estetycznej, szczególnie dla kobiet. Jednak jest zmianą łagodną i nie należy się jej obawiać.

Jak diagnozuje się ganglion?

Pojawienie się ganglionu, nawet jeśli jest stosunkowo niewielki i nie powoduje dolegliwości bólowych, powinno skłonić nas do pójścia do poradni chirurgicznej. Torbiele galaretowate lub guzki zawierające treść litą są zmianą nowotworową, dlatego ważne jest skonsultowanie każdego guzka z lekarzem. Ortopeda rozpoznaje ganglion na podstawie wywiadu i badania klinicznego, zlecając wykonanie diagnostyki obrazowej. Badaniem najczęściej wykonywanym jest USG. Umożliwia ono identyfikację zawartości torbieli, co wraz z typową lokalizacją potwierdza rozpoznanie. Jeżeli wszystkie badania potwierdzą wystąpienie ganglionu, lekarz decyduje o wdrożeniu odpowiedniego leczenia.

Jak wyleczyć ganglion?

Ganglion leczenie w początkowej fazie choroby ma charakter zachowawczy i opiera się na ograniczaniu ruchu w zajętym stawie poprzez odciążanie np. przy użyciu temblaka, szyny lub ortezy. Wdrażana jest również farmakoterapia w celu redukowania stanu zapalnego. Kolejnym elementem leczenia nieoperacyjnego jest masowanie, znane jako “rozbijanie” ganglionu. Warto jednak dać to zrobić doświadczonemu fizjoterapeucie. Jeśli leczenie takie nie przynosi rezultatu, warto rozważyć nieco bardziej inwazyjne metody oraz fizykoterapię. W części przypadków wykonywana jest punkcja (nakłucie) ganglionu z aspiracją jego treści (odessaniem substancji galaretowatej ze środka) oraz podaniem leku sterydowego, najlepiej pod kontrolą ultrasonograficzną.

Czy ganglion leczy się operacyjne?

W przypadku niepowodzenia powyższych sposobów leczenia należy rozważyć przeprowadzenie zabiegu. Leczenie operacyjne polega na wycięciu torbieli techniką artroskopową lub otwartą. Wycięcie jest zwykle zabiegiem ambulatoryjnym i Pacjent wraca do domu tego samego dnia. Usunięcie zmiany nie zawsze daje trwałe efekty, dlatego warto zdecydować się na połączenie leczenia operacyjnego ze wsparciem fizjoterapeuty, aby uzyskać optymalne rezultaty i jak najdłużej cieszyć się dobrą formą. Po zabiegu występują drobne dolegliwości jak: obrzęk i tkliwość. Powrót do normalnych zajęć następuje po 3-6 tygodniach od zabiegu.

Jak zapobiegać powstawaniu ganglionów?

Jak zapobiec powstaniu ganglionu? Trzeba zmniejszyć prawdopodobieństwo jego wytworzenia. Należy robić regularne przerwy w czasie pracy z komputerem, wykonywać ćwiczenia rozciągające oraz dbać o aktywny wypoczynek w czasie wolnym. Przed uprawianiem sportu, zwłaszcza obciążającego stawy ręki, kolana i stopy konieczne jest wykonanie kompleksowej rozgrzewki, a sam trening nie powinien być zbyt forsowny, jeśli wykonywany jest po dłuższej przerwie od sportu. Nie wolno także zapominać o tym, by wzmacniać wszystkie partie mięśni ciała – dzięki temu poprawia się postawa, a przez to redukuje się napięcie obszarów narażonych na powstanie ganglionu. Przy podejrzeniu, że nasz staw podlega zbyt dużym obciążeniom należy zredukować liczbę ćwiczeń, zmienić charakter pracy czy skrócić  czas spędzany przed komputerem.

Medycyna naturalna a ganglion, czyli domowe sposoby pozbywania się guzków?

Dla dzisiejszej medycyny diagnostyka i leczenie ganglionów nie jest żadnym problemem. Gdy zaobserwujemy u siebie guzek w okolicy stawu warto zgłosić się z nim do specjalisty, który zdiagnozuje problem, potwierdzi rozpoznanie i wykluczy chorobę nowotworową. Domowe i tak zwane naturalne sposoby leczenia torbieli galaretowatych sugerujemy pominąć, a z problemem udać się do lekarza, który rozwiąże problem.

Należy pamiętać, iż materiał ten ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej ani podstawy do samodzielnej diagnozy lub leczenia. W przypadku dolegliwości lub wątpliwości skonsultuj się z lekarzem (np. ortopedą) lub fizjoterapeutą.

Powiązane artykuły:

Poznaj inne możliwe urazy ręki i nadgarstka.

Bibliografia:

• Ganglions of the Hand and Wrist - Thornburg, Lacy E. MD - Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons: July 1999 - Volume 7 - Issue 4 - p 231-238
• Ortho Bullets - Ganglion Cysts - Michael Day MD
• National Library of Medicine - "Ganglion Cysts of the Proximal Tibiofibular Joint: Low Risk of Recurrence After Total Cyst Excision" - Ioannis D. Papanastassiou, MD, PhD
• OrthoInfo - "Ganglion Cyst of the Wrist and Hand" - Tyler Steven Pidgeon, MD, FAAOS; Charles D. Jennings, MD