Stopa i staw skokowy

Haluks – paluch koślawy

Haluks (łac. hallux – paluch), czyli paluch koślawy – objawy, diagnoza, leczenie

Popularny hallux valgus, czyli paluch koślawy, to deformacja charakteryzująca się nieprawidłowym ustawieniem w stawie śródstopno-paliczkowym palucha. Najczęściej dochodzi do niej w efekcie zaburzenia biomechaniki stopy: nieprawidłowo działające siły powodują powstawanie deformacji. Przyczyn jest wiele, główne to: płaskostopie, choroby Achillesa, choroby reumatyczne, uszkodzenia mięśnia piszczelowego tylnego.

W znacznej mierze wpływ na tę chorobę mają czynniki genetyczne (predyspozycje anatomiczne są bowiem dziedziczone) i środowiskowe (np. obuwie). Częściej, dziewięciokrotnie w stosunku do mężczyzn) problem dotyka kobiet z uwagi na większą wiotkość aparatu więzadłowego oraz stosowane obuwie z obcasem.


Haluks paluch koślawy

Haluksy objawy

Ból, stan zapalny objawiający się wzmożonym ociepleniem, zaczerwienieniem i pieczeniem. Nieprawidłowo ustawiony paluch nie stabilizuje odpowiednio stopy, pojawiają się problemy z chodzeniem i funkcją stopy. Wąskie obuwie na wysokim obcasie nasila dolegliwości. W zaawansowanych stadiach „palucha koślawego” często dochodzi do deformacji współistniejących, np. palców szponiastych, młotkowatych, modzeli skórnych, bunionette czy metatarsalgii.

Leczenie haluksów – profilaktyka

Czy jeśli problem pojawia się np. w wieku 30-40 lat, to należy reagować? Tak, stosując  profilaktykę – odpowiednie obuwie, wkładki, rehabilitację, zaś pytanie, kiedy należy poddać się operacji, to bardzo indywidualna kwestia. Są osoby z dużą koślawością, a mimo to nie odczuwające dolegliwości bólowych. Decyzja o leczeniu operacyjnym zapada po dokładnym badaniu i rozmowie z pacjentem. Leczenie haluksów najlepiej rozpocząć w jak najkrótszym czasie od zauważenia schorzenia. Zapobieganie pogłębianiu się wady, m.in. przez rezygnację z wąskich butów na wysokim obcasie i stosowanie odpowiednich ćwiczeń, pozwoli uniknąć zabiegu, jakim jest operacja haluksów.

Jak leczyć haluksy?

Pacjenci przychodzą do poradni z kilku powodów – uporczywych dolegliwości bólowych, problemów z dobraniem obuwia oraz w wielu przypadkach ze względów estetycznych. Medycyna nie znalazła jeszcze skutecznej nieoperacyjnej metody leczenia palucha koślawego. Można spotkać się z szeregiem wkładek i aparatów, których stosowanie przynosi chwilową ulgę w dolegliwościach bólowych, ale w dłuższej perspektywie nie są one skuteczne.  Profilaktyka w niewielkich deformacjach pozwala na spowolnienie postępu choroby.  Skutecznym rozwiązaniem jest jednak dopiero leczenie operacyjne.

Haluksy operacja

Wybór metody leczenia zależy od nasilenia koślawości,  od rodzaju i występowania uszkodzeń współistniejących oraz od przyczyny powstania deformacji. Ważny jest stopień zaawansowania zmian zwyrodnieniowych stawu śródstopno-paliczkowego palucha. Inaczej postępujemy w zaawansowanej artrozie, a inaczej w sytuacji, gdy chrząstka nie  jest objęta procesem chorobowym.

Po wykonaniu serii dodatkowych badań, takich jak: RTG, rezonans, określa się wszystkie parametry potrzebne do wyboru techniki operacyjnej. Przed operacją planowana jest wielkość korekcji oraz odtworzenie odpowiedniego ustawienia kości względem siebie (kąty korekcji). Jednoczasowo planowana jest korekcja współistniejących deformacji.

Większość metod (np. chevron, scarf)  polega na wykonaniu tzw. osteotomi, czyli kontrolowanego nacięcia wokół stawu palucha. Następnie odpowiednimi stabilizatorami, np. mikrośrubkami (tytanowymi lub biowchłanialnymi), zespala się kości, aby uzyskać stabilną korekcję.

Czas leczenia i rehabilitacja po operacji haluksów


Większość stosowanych w Rehasport Clinic metod leczenia operacyjnego nie wymaga pooperacyjnego unieruchomienia w opatrunku gipsowym. Pacjenci stosują (przez 4-6 tygodni) specjalne obuwie odciążające przodostopie, które pozwala na wczesne rozpoczęcie rehabilitacji. W tym okresie pacjenci używają kul i wykonują ćwiczenia poznane po operacji. Po dwóch tygodniach od operacji usuwamy szwy i wykonywane jest kontrolne zdjęcie RTG. Kolejne fazy rehabilitacji ukierunkowane są na odzyskanie pełnego zakresu ruchu w stawach stopy, odpowiedniej siły mięśniowej, propriocepcji i kontroli nerwowo-mięśniowej niezbędnej do odtworzenia prawidłowego chodu.

O anatomii,  przyczynach, objawach i sposobach leczenia mówił:
dr Andrzej Pyda, ortopeda Rehasport Clinic