Stopa i staw skokowy

Skręcenie stawu skokowego

Skręcenie stawu skokowego, zwane również potocznie skręceniem kostki, jest jednym z najczęstszych urazów nogi. Co roku kontuzji tej doznają tysiące ludzi, a polega ona na znacznym przekroczeniu zakresu ruchu w stawie skokowym. Prowadzi to do uszkodzenia torebki stawowej i więzadeł. Zdecydowanie najwięcej przypadków – szacuje się, że nawet ok. 95 procent – to podwichnięcie się stopy do wewnątrz.

Skręcenie stawu skokowego – przyczyny

Ryzyko urazu jest najczęściej powiązane z aktywnością, która wymaga dużych ruchów skrętnych (np. podczas gry w tenisa czy koszykówkę), ale też w trakcie biegania po nierównym terenie. „Podwichnięcie” czy „wykręcenie” stawu skokowego ma związek z obciążeniem po nieprawidłowym ułożeniu stopy w trakcie biegu, lądowania przy skoku, a nawet – podczas marszu. Wśród możliwych przyczyn urazu występuje także suma wcześniejszych kontuzji, dysbalans mięśniowy (nierównowaga mięśniowa), zaburzenia priopriocepcji (czucia głębokiego), uogólniona wiotkość więzadłowa i nieprawidłowa praca stopy (biomechanika) podczas ruchu (płaskostopie).

Skręcenie stawu skokowego – objawy

Skręcenie stawu skokowego jest związane z częściowym lub całkowitym uszkodzeniem struktur torebkowo-więzadłowych kompleksu skokowego. Dlatego ważne jest, aby określić mechanizm, w jakim doszło do danego urazu. Zakres odczuwanych objawów jest często uzależniony od stopnia uszkodzenia tkanek.

Trzystopniowa skala skręcenia stawu skokowego:

  • skręcenie I stopnia: naciągnięcie więzadeł i torebki stawowej, niewielki ból, obrzęk i ograniczenie ruchomości, bez niestabilności
  • skręcenie II stopnia: rozerwanie torebki stawowej i częściowe zerwanie więzadeł, znaczna bolesność, wyraźny obrzęk, częściowa niestabilność, chód z utykaniem
  • skręcenie III stopnia: rozerwanie torebki stawowej i całkowite przerwanie więzadeł, niestabilność stawowa z dużym obrzękiem i bolesnością, trudności z chodzeniem

Najczęstszym miejscem odczuwania objawów będzie przednio-boczna część stawu skokowego, co może sugerować uszkodzenia więzadła skokowo-strzałkowego przedniego. Biorąc pod uwagę złożoność urazu, warto jednak zasięgnąć opinii ortopedy, diagnosty czy fizjoterapeuty, by zabezpieczyć stopę przed powiększeniem urazu lub możliwie przyspieszyć powrót do aktywności.

Co robić w przypadku skręcenia stawu skokowego?

Podobnie jak przy innych urazach sportowych, pierwszą pomocą dla uszkodzonego stawu jest zasada PRICE:

  • P – protection (ochrona)
  • R – rest (odpoczynek)
  • I – ice (okłady z lodu)
  • C – compression (kompresja)
  • E – elevation (podniesienie kończyny powyżej linii serca).

Osoba kontuzjowana powinna unikać czynności zwiększających przepływ krwi i narastanie obrzęku np.: nadmiernie obciążać kontuzjowany staw, stosować maści o działaniu rozgrzewającym czy ciepła w postaci gorącej kąpieli.

Szczegółowa diagnostyka oparta o badanie fizykalne, RTG i USG, w przypadku skręcenia stopy jest niezbędna. Pozwala ustalić stopień urazu oraz wykluczyć poważniejsze zmiany, jak: pęknięcia, złamania czy przemieszczenia.

Dalsze leczenie jest uzależnione od stopnia uszkodzenia. Jeśli ortopeda podczas badania klinicznego, wspierając się badaniem obrazowym, wyeliminuje wszystkie poważne patologie (np. złamanie) można od razu rozpocząć działania usprawniające pod okiem fizjoterapeuty. Taka szybka interwencja w postaci wdrożenia indywidualnego programu rehabilitacyjnego z optymalnie dostosowanymi obciążeniami przyspiesza powrót do aktywności oraz zabezpiecza przed kolejnymi urazami w przyszłości.

Rehabilitacja po tego typu kontuzji na początku jest ukierunkowana na redukcję bólu, zmniejszenie obrzęku oraz przywrócenie pełnego ruchu w stawie. Kolejnym etapem rehabilitacji jest trening stabilizacyjny, który ma na celu odbudowę stabilności w stopie. Należy jednak pamiętać, że przy powrocie do sportu po obszernym uszkodzeniu stawu skokowego, warto na początek zastosować stabilizator.

Skręcenie stawu skokowego – leczenie

Skręcenia kostki leczone są w zależności od rodzaju i skali urazu:

  • Urazy I stopnia (najłagodniejsze): zaleca się jedynie chłodzenie stawu, ograniczenie ruchu oraz noszenie stabilizatora. Powrót do zdrowia trwa około 10 dni.
  • Urazy II stopnia: schładzanie, odciążanie nogi do ustąpienia bólu, noszenie stabilizatora.
  • Urazy III stopnia: schładzanie, odciążanie nogi przez około trzy tygodnie oraz noszenie stabilizatora przez ok. sześć tygodni. Tutaj często leczenie zachowawcze okazuje się niewystarczające i konieczna może okazać się operacja.

Rehabilitacja po urazie

W większości przypadków po urazie skręcenia stawu skokowego należy przejść rehabilitację. Po urazach II i III stopnia zalecana jest rehabilitacja, która pozwoli przywrócić pełną funkcję stawu. Fizjoterapeuta pokaże także ćwiczenia, które poprawią czucie głębokie, ogólną stabilizację, a przez to zmniejszą ryzyko ponownego urazu. Należy pamiętać, że staw skokowy będzie w przyszłości bardziej podatny na kolejne kontuzje, dlatego też warto stosować się do zaleceń lekarza i dbać o profilaktykę przeciwurazową.

Podstawowym elementem postępowania pourazowego są odpowiednio dobrane ćwiczenia, zaś proces rehabilitacji powinien być nadzorowany przez fizjoterapeutę lub lekarza prowadzącego. Trudność ćwiczeń jest dobierana indywidualnie i ulega stopniowej progresji w zależności od etapu. Ich wykonywanie może uchronić przed wystąpieniem kolejnej kontuzji.

Skrecenie stawu skokowegoĆwiczenia stabilizacji i propriocepcji:

Ćwiczenia statyczne na podłożu stabilnym
Podstawowym ćwiczeniem jest stanie na jednej nodze przy oczach otwartych i zamkniętych. Kolejne ćwiczenia również są wykonywane w staniu na jednej nodze, w czasie których wykonujemy wspięcia na palce, półprzysiad czy przenoszenie drugiej nogi w różnych kierunkach, tzw. „cztery strony świata”.

Ćwiczenia statyczne na podłożu niestabilnym
Kolejnym etapem będzie wykonywanie ćwiczeń wymienionych powyżej na różnym podłożu, takim jak: materac, poduszka, dysk sensomotoryczny, Bosu czy trampolina.

Ćwiczenia dynamiczne na podłożu stabilnym
W tej części wykonujemy różnego rodzaju wykroki w przód i w tył, przeskoki jednonóż przez niskie przeszkody czy wyskoki obunóż z lądowaniem na jednej nodze. Ćwiczenia te mają na celu imitowanie czynności funkcjonalnych oraz adaptowanie stawu do obciążeń, którym będzie poddawany na co dzień.

Ćwiczenia dynamiczne na podłożu niestabilnym
Kolejnym etapem będzie wykonywanie ćwiczeń wymienionych powyżej na różnym podłożu. Wykroki możemy wykonywać na poduszkę lub dysk równoważny, wyskoki i przeskoki zaś na materacu lub poduszkach sensomotorycznych. Ćwiczenia tego typu stosowane są w końcowej fazie rehabilitacji.

Ćwiczenia wzmacniające mięśnie w obrębie goleni:

Ćwiczenia wzmacniające grupę mięśni strzałkowych
Mięśnie strzałkowe podczas podwichnięcia bocznego ulegają nagłemu, nadmiernemu rozciągnięciu, co skutkuje ich nieprawidłowym funkcjonowaniem. Izolowane wzmacnianie mięśni strzałkowych, zarówno w skróceniu, jak i podczas wydłużania się mięśnia (tzw. ruch ekscentryczny) pozwala na odtworzenie ich prawidłowej funkcji. Ruch stopy na zewnątrz pobudza działanie tych mięśni.

Ćwiczenia wzmacniające mięśnie prostowniki stawu skokowego (ruch tzw. zgięcia grzbietowego)
Mięśnie przedziału przedniego goleni również wspomagają ruch stopy na zewnątrz. Po urazie skręceniowym kierunek ten może wykazywać deficyt pod względem zakresu. Unoszenie stopy oraz palców w górę, pobudza mięśnie do wykonywania swojej funkcji.

Ćwiczenia wzmacniające mięśnie grupy tylnej goleni
Istotnym elementem jest również wzmacnianie mięśni łydki (trójgłowy łydki, piszczelowy tylny), gdyż pomimo ich nadmiernego napięcia wykazują one również osłabienie, co przyczynia się do nieprawidłowego odbicia się od podłoża podczas chodu. Niewydolność mięśnia piszczelowego tylnego może skutkować bólem w obrębie jego ścięgna po stronie przyśrodkowej stopy.

Odbudowa prawidłowej funkcji stawu skokowego

Po urazie w obrębie stawu skokowego dochodzi do odruchowego odciążania urażonej kończyny. Wpływa to również na duże grupy mięśniowe w obrębie stawu kolanowego czy biodra. Istotna jest tutaj szczegółowa ocena jakości wykonywanego ruchu oraz funkcji całej kończyny dolnej podczas testów funkcjonalnych pod nadzorem fizjoterapeuty. Przed przystąpieniem do treningu dynamicznego wyrównanie występującego dysbalansu jest kluczowe.

Jak zapobiegać skręceniom stawu skokowego?

Skręcenie kostki (stawu skokowego) jest kontuzją typu nagłego i ciężko jest zadbać o jej pełną profilaktykę. Warto jednak zwrócić większą uwagę na trening ogólnorozwojowy, ponieważ brak stabilizacji oraz nadmierne ruchy tułowia również są czynnikami predysponującymi do urazu. Powinien on być ukierunkowany na wyrównanie dysbalansu mięśniowego, poprawę stabilizacji całej kończyny dolnej oraz poprawę wzorców ruchowych charakterystycznych dla wykonywanej funkcji.

Stopy stanowią ważny element całego układu lokomocyjnego. To na nich spoczywa ciężar ciała. To od nich też zależy, czy nasze stawy są stabilne. Podeszwa stopy to bardzo ważna część ciała, która zbiera informacje o nierównościach terenu, dzięki którym układ nerwowy może wygenerować natychmiastową odpowiedź poprzez napięcie mięśni. Każda nieprawidłowość w rejonie stopy, jak: płaskostopie, stopa wydrążona czy szpotawość i koślawość pięty, może wpływać na nieprawidłowe ustawienie kolana, biodra, a także kręgosłupa. Również odwrotnie, dysbalans w obrębie np. biodra będzie rzutował na staw skokowy i stopę.

Skręcenie kostki można wyleczyć w Rehasport Clinic w miastach: Warszawa, Poznań, Gdańsk oraz Konin.

O anatomii urazu, przyczynach, objawach i sposobach leczenia mówili:
dr hab. Tomasz Piontek, Ortopeda Rehasport Clinic
mgr Kamila Drygas, Fizjoterapeuta Rehasport Clinic
mgr Natalia Reke, Fizjoterapeuta Rehasport Clinic