Haluksy - przyczyny, leczenie, ćwiczenia w domu

Wstydliwe, nieestetyczne, a może i obniżające samoocenę… haluksy to nie tylko problem kosmetyczny. Paluch koślawy, taka jest poprawna nazwa schorzenia, to jedna z najpowszechniejszych deformacji przodu stopy. Dolegliwość ta objawia się nienaturalnym wygięciem palucha i jego bocznym odchyleniem od osi w kierunku pozostałych palców stopy. Jednocześnie, po przyśrodkowej stronie stopy, u podstawy palucha, powstaje bolesny wzgórek.
Haluksy

Skąd biorą się haluksy?

Haluksy najczęściej są efektem zaburzenia biomechaniki stopy - nieprawidłowo działające siły powodują powstawanie deformacji. Przyczyn jest wiele, główne to: płaskostopie, choroby ścięgna Achillesa, choroby reumatyczne, uszkodzenia mięśnia piszczelowego tylnego. Dużą rolę w rozwoju palucha koślawego odgrywa skłonność genetyczna do tego schorzenia. Świadczyć o tym może fakt, że w znacznym procencie przypadków występuje on rodzinnie w linii żeńskiej: babcia, córka, wnuczka. Choć ta deformacja dotyczy najczęściej kobiet po 40 roku życia, to problem mogą mieć również młodsze panie, a nawet mężczyźni. 

Do czynników mogących mieć wpływ na powstawanie haluksów należą również: otyłość, stojący tryb życia, a także uprawianie sportu czy tańca klasycznego (balet). Najczęstszą jednak przyczyną haluksów jest długotrwałe noszenie źle dopasowanego obuwia. Chodzi tu w dużej mierze o buty z wąskimi i spiczastymi noskami, które uciskają palce w nienaturalnej pozycji. Zdarza się, że z pozoru wygodne trampki lub baleriny, które nie mają odpowiedniej amortyzacji podeszwy, mogą również przyczynić się do osłabienia mięśni i stawów stopy, a tym samym doprowadzić do powstania palucha koślawego. Badania naukowe pokazują, że paluch koślawy w populacjach noszących obuwie występuje około 15 razy częściej niż u ludzi chodzących boso.

Nie tylko buty na szpilkach mogą być przyczyną powstawania haluksów.

Haluksy - objawy

Podstawowym objawem haluksów jest ból, może pojawić się również stan zapalny objawiający się wzmożonym lokalnym ociepleniem, zaczerwienieniem i pieczeniem. Nieprawidłowo ustawiony paluch nie stabilizuje odpowiednio stopy, pojawiają się problemy z chodzeniem i funkcją stopy. Wąskie obuwie na wysokim obcasie nasila dolegliwości. W zaawansowanych stadiach „palucha koślawego” często dochodzi do deformacji współistniejących, np. palców szponiastych, młotkowatych, modzeli skórnych, bunionette czy metatarsalgii.

Haluksy – dyskomfort w chodzeniu

Pod wpływem deformacji pierwszej kości śródstopia zmienia się biomechanika stopy, ponieważ masa ciała rozkłada się na niej nierównomiernie. Paluch przestaje być wystarczająco mocnym punktem podparcia w czasie chodu. Pogarsza się wytrzymałość ścięgien stabilizujących stopę, osłabieniu ulegają mięśnie, dochodzi do wiotkości stawowej. Sporadycznie pojawia się stan zapalny torebki stawowej, obrzęk i bolesność. Takich symptomów nie wolno lekceważyć i powinniśmy udać się do ortopedy, który dobierze odpowiednią metodę leczenia.

Większość haluksów, szczególnie tych nie powodujących dolegliwości bólowych, może być leczona zachowawczo. Przy odpowiedniej prewencji jesteśmy w stanie powstrzymać dalszy rozwój deformacji palucha. Jednym z działań może być zmiana obuwia na takie, które jest prawidłowo dopasowane i nie uciska palców. Ulgę również może przynieść chodzenie boso po miękkim podłożu, a przede wszystkim odpowiednie ćwiczenia korekcyjne.

Jak leczyć haluksy?

Jeśli problem pojawia się np. w wieku 30-40 lat, to czy należy reagować?
 - Tak - twierdzi dr Andrzej Pyda z Rehasport w Poznaniu. - Stosując  profilaktykę, taką jak: odpowiednie obuwie, wkładki, rehabilitację - wyjaśnia. Ważna jest też odpowiedź na pytanie, kiedy należy poddać się operacji? - To bardzo indywidualna kwestia. Są osoby z dużą koślawością, a mimo to nie odczuwające dolegliwości bólowych. Decyzja o leczeniu operacyjnym zapada po dokładnym badaniu i rozmowie z pacjentem. Leczenie haluksów najlepiej rozpocząć w jak najkrótszym czasie od zauważenia schorzenia. Zapobieganie pogłębianiu się wady, m.in. przez rezygnację z wąskich butów na wysokim obcasie i stosowanie odpowiednich ćwiczeń, pozwoli uniknąć zabiegu, jakim jest operacja haluksów.

- Pacjenci przychodzą do poradni z kilku powodów – wyjaśnia dr Andrzej Pyda – uporczywych dolegliwości bólowych, problemów z dobraniem obuwia oraz w wielu przypadkach ze względów estetycznych. Medycyna nie znalazła jeszcze skutecznej nieoperacyjnej metody leczenia palucha koślawego. Można spotkać się z szeregiem wkładek i aparatów, których stosowanie przynosi chwilową ulgę w dolegliwościach bólowych, ale w dłuższej perspektywie nie są one skuteczne. Profilaktyka w niewielkich deformacjach pozwala na spowolnienie postępu choroby. Skutecznym rozwiązaniem jest jednak dopiero operacja haluksów.

Haluksy - ćwiczenia zachowawcze, profilaktyka

Prezentuje fizjoterapeutka Rehasport mgr Estera Pawlak

Ćwiczenie 1

Ćwiczenie „krótkiej stopy” – siedząc, połóż stopę na podłożu na trzech punktach podparcia: pięta, I staw MTP (śródstopno-paliczkowy) i V staw MTP, postaraj się rozstawić palce stopy od 2 do 5, bez zadzierania ich do góry. Przybliż staw I MTP do pięty podnosząc łuk podłużny stopy.

Haluksy - ćwiczenia w domu

Ćwiczenie 2

Praca nad propriocepcją stopy – stań boso na stabilnym podłożu na jednej nodze, utrzymując równowagę, postaraj się wytrzymać ok. 1 minuty. Ćwiczenie robimy naprzemiennie dla jednej oraz drugiej stopy. Po opanowaniu tego ćwiczenia możemy zwiększyć jego trudność poprzez zamknięcie oczu lub dodanie niestabilnego podłoża.

Haluksy - ćwiczenia w domu

Ćwiczenie 3

Rozciąganie mięśni palucha i stopy – złap paluch, skoryguj jego ustawienie tak, aby był w osi, a następnie unieś go do góry na tyle, na ile to możliwe. Utrzymaj tą pozycję przez 30 sekund. 

Haluksy - ćwiczenia w domu

Ćwiczenie 4

Wzmacnianie mięśni odwodzących paluch: złap paluch od strony przyśrodkowej, następnie lekko oporując palcami postaraj się przepchać je paluchem w kierunku przyśrodkowym. Drugą ręką stabilizujemy pozostałe palce stopy.

Haluksy - ćwiczenia w domu

Ćwiczenie 5

Ćwiczenie aktywizujące mięśnie stopy i palców - zwijanie palcami ręcznika papierowego: siedząc, połóż stopy na ręczniku papierowym, następnie bez odrywania pięt, postaraj się zwinąć ręcznik papierowy palcami.

Haluksy - ćwiczenia w domu

Ćwiczenie 6

Ćwiczenie aktywizujące mięśnie stopy i palców - rwanie palcami ręcznika papierowego: siedząc, połóż stopy na ręczniku papierowym, następnie postaraj się przerwać ręcznik palcami.

Haluksy - ćwiczenia w domu

Ćwiczenie 7

Rozciąganie mięśni palucha i stopy: siedząc, połóż stopę na podłożu, a następnie włóż między paluch a II palec u stopy wewnętrzną krawędź drugiej stopy.

Haluksy - ćwiczenia w domu

Ćwiczenie 8

Rozciąganie mięśni palców i stopy: chwyć I i V palec stopy, a następnie rozciągnij do granicy bólu. 

Haluksy - ćwiczenia w domu

Ćwiczenie 9

Ćwiczenie zwiększające ruchomość palców: siedząc, połóż stopy na podłożu, a następnie unieś pięty tak, aby palce od I do V pozostały na podłożu.

Haluksy - ćwiczenia w domu

Ćwiczenie 10

Wzmacnianie łuku podłużnego stopy: w pozycji stojącej umieszczamy piłkę tenisową między piętami, następnie wspinamy się na palce nie upuszczając piłki.

Haluksy - ćwiczenia w domu

Ćwiczenie 11

Rozluźnianie powięzi podeszwowej: w pozycji siedzącej umieszczamy piłkę tenisową pod stopą, następnie naciskamy stopą na piłkę jednocześnie przesuwając ją do przodu i tyłu. Czynność wykonujemy na całej podeszwie stopy.

Haluksy - ćwiczenia w domu

Operacja haluksów - proces leczenia

Jeśli leczenie zachowawcze okazuje się niewystarczające, wówczas tylko operacja może skorygować zniekształcenie stopy i uwolnić pacjenta od bólu. Zakres zabiegu zależy od nasilenia deformacji. Technik operacyjnych jest wiele, a wyboru dokonuje lekarz po badaniu klinicznym i ocenie zdjęcia rentgenowskiego pokazującego stopień uszkodzenia w obrębie stawu palucha.

Zabieg składa się z procedur obejmujących tkanki miękkie oraz różnego rodzaju osteotomii pierwszej kości śródstopia lub paliczka bliższego palucha. Przecięte kości, w zależności od wybranej techniki operacyjnej, zostają zespolone za pomocą klamer, płytek lub śrub. Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu regionalnym. Powodzenie zabiegu zależy w dużej mierze od tego, jak ściśle przestrzega się zaleceń lekarza podczas pierwszych kilku tygodni po operacji. Poza wybranymi przypadkami, pacjent już pierwszego dnia po zabiegu może chodzić w specjalnym obuwiu pooperacyjnym z pełnym obciążeniem kończyny. Ważne jest, aby przejść pełną rehabilitację u doświadczonego fizjoterapeuty. 

Czas leczenia i rehabilitacja po operacji haluksów

Większość stosowanych w Rehasport metod leczenia operacyjnego haluksów nie wymaga pooperacyjnego unieruchomienia w opatrunku gipsowym. Pacjenci stosują (przez 4-6 tygodni) specjalne obuwie odciążające przodostopie, które pozwala na wczesne rozpoczęcie rehabilitacji. W tym okresie pacjenci używają kul i wykonują ćwiczenia poznane po operacji. Po dwóch tygodniach od operacji haluksów usuwamy szwy i wykonywane jest kontrolne zdjęcie RTG. Kolejne fazy rehabilitacji ukierunkowane są na odzyskanie pełnego zakresu ruchu w stawach stopy, odpowiedniej siły mięśniowej, propriocepcji i kontroli nerwowo-mięśniowej niezbędnej do odtworzenia prawidłowego chodu.

Skuteczność leczenia haluksów

Prawidłowo dobrana metoda operacyjna może dać skuteczną likwidację problemu haluksów na zawsze. W niektórych jednak przypadkach deformacja palucha może nawracać, a podłożem są skłonności genetyczne do wiotkości stawów. 

Autorzy: 

Data dodania 28.03.2020
Data ostatniej aktualizacji 15.07.2020